Mahavinayak Temple, Chandikholमहाविनायक मंदिर, चंडीखोलମହାବିନାୟକ ମନ୍ଦିର, ଚଣ୍ଡିଖୋଲ

Deity and worship

The deity

Ganesha as Mahavinayak, a stone held to contain Ganesha, Shiva, Vishnu, Durga and Surya.

Puja tradition

Ganapatya and Smarta worship by local priests.

Offerings and prasadam

Modak, laddus, durva grass, flowers and lamps.

Devotees pray here for

Success in new ventures, removal of obstacles and the welfare of the family. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry

Footwear is left outside. In many Odisha temples non-Hindus are not allowed into the sanctum; follow the notices at the gate.

How to reach

The temple is about 1.5 km from Chandikhol on NH-16, about 60 km from Cuttack. The nearest railway station is Jajpur Keonjhar Road; Bhubaneswar airport is about 90 km away.

Best time to visit

October to March.

Crowds

Ganesh Chaturthi, Mondays in Shravana and Makar Sankranti.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

The temple stands at the foot of a hill about 1.5 km from Chandikhol, a junction town on the highway north of Cuttack. Its founding date is not recorded; some accounts place the present temple in the medieval period, but this has not been confirmed.

In the sanctum, one stone is worshipped as Mahavinayak, who holds within himself the five deities of Panchayatana worship: Ganesha, Shiva, Vishnu, Durga and Surya. The temple is especially busy on Mondays, in the month of Shravana and on Ganesh Chaturthi.

ArchitectureDocumented history

The temple is in the Kalinga style, with a curved tower over the sanctum and a hall in front, set at the foot of a wooded hill. The main object of worship is a single stone in the sanctum, dressed and decorated as Mahavinayak.

PhilosophyInterpretation

Five gods in one stone express the Smarta view that the many deities are forms of a single divine.

Meaning todayInterpretation

The temple is a common stop for travellers on the highway between Cuttack and Balasore.

Festivals

Ganesh Chaturthi · Bhadrapada (Aug-Sep)

The birthday of Ganesha in Bhadrapada (August-September), with special worship and large crowds.

Shravana Mondays · Shravana (Jul-Aug)

Mondays of the month of Shravana (July-August), when many pilgrims come to worship the five gods in one, especially Shiva.

देवता और पूजा

देवता

महाविनायक के रूप में गणेश, एक शिला जिसमें गणेश, शिव, विष्णु, दुर्गा और सूर्य माने जाते हैं।

पूजा परंपरा

स्थानीय पुजारियों द्वारा गाणपत्य और स्मार्त पूजा।

चढ़ावा और प्रसाद

मोदक, लड्डू, दूर्वा, फूल और दीप।

भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं

नए कार्यों में सफलता, विघ्नों का निवारण और परिवार का कल्याण। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश

जूते बाहर छोड़ें। ओडिशा के कई मंदिरों में गैर-हिंदुओं को गर्भगृह में प्रवेश नहीं है; द्वार पर लगी सूचनाओं का पालन करें।

कैसे पहुँचें

मंदिर एनएच-16 पर चंडीखोल से लगभग 1.5 किमी और कटक से लगभग 60 किमी है। निकटतम रेलवे स्टेशन जाजपुर केंदुझर रोड है; भुवनेश्वर हवाई अड्डा लगभग 90 किमी है।

जाने का अच्छा समय

अक्टूबर से मार्च।

भीड़

गणेश चतुर्थी, श्रावण के सोमवार और मकर संक्रांति।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

मंदिर कटक के उत्तर में राजमार्ग के जंक्शन नगर चंडीखोल से लगभग 1.5 किमी दूर एक पहाड़ी की तलहटी में है। इसकी स्थापना की तिथि दर्ज नहीं है; कुछ विवरण वर्तमान मंदिर को मध्यकाल का बताते हैं, पर इसकी पुष्टि नहीं हुई है।

गर्भगृह में एक शिला महाविनायक के रूप में पूजित है, जिनमें पंचायतन पूजा के पाँच देव, गणेश, शिव, विष्णु, दुर्गा और सूर्य, समाए हैं। सोमवार, श्रावण मास और गणेश चतुर्थी पर मंदिर में विशेष भीड़ रहती है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर कलिंग शैली में है, गर्भगृह के ऊपर वक्र शिखर और सामने मंडप के साथ, एक वनाच्छादित पहाड़ी की तलहटी में। पूजा का मुख्य विग्रह गर्भगृह में एक शिला है, जिसे महाविनायक के रूप में सजाया जाता है।

दर्शनInterpretation

एक शिला में पाँच देव स्मार्त दृष्टि को प्रकट करते हैं कि अनेक देवता एक ही दिव्य के रूप हैं।

आज का अर्थInterpretation

कटक और बालेश्वर के बीच राजमार्ग पर यात्रा करने वालों के लिए यह मंदिर सामान्य पड़ाव है।

उत्सव

गणेश चतुर्थी · Bhadrapada (Aug-Sep)

भाद्रपद (अगस्त-सितंबर) में गणेश का जन्मदिन, विशेष पूजा और भारी भीड़ के साथ।

श्रावण सोमवार · Shravana (Jul-Aug)

श्रावण (जुलाई-अगस्त) के सोमवार, जब अनेक तीर्थयात्री एक में समाए पाँच देवों, विशेषकर शिव, की पूजा करने आते हैं।

ଦେବତା ଓ ପୂଜା

ଦେବତା

ମହାବିନାୟକ ରୂପରେ ଗଣେଶ, ଏକ ଶିଳା ଯେଉଁଥିରେ ଗଣେଶ, ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁର୍ଗା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ।

ପୂଜା ପରମ୍ପରା

ସ୍ଥାନୀୟ ପୂଜକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଣପତ୍ୟ ଓ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ପୂଜା।

ଭୋଗ ଓ ପ୍ରସାଦ

ମୋଦକ, ଲଡୁ, ଦୁବ, ଫୁଲ ଓ ଦୀପ।

ଭକ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି

ନୂଆ କାମରେ ସଫଳତା, ବିଘ୍ନ ନିବାରଣ ଓ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ। ଏହା ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନୁହେଁ।

ଯାତ୍ରା ଯୋଜନା

ପୋଷାକ ଓ ପ୍ରବେଶ

ଜୋତା ବାହାରେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ମନ୍ଦିରରେ ଅଣହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଗର୍ଭଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ ନାହିଁ; ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ସୂଚନା ମାନନ୍ତୁ।

କିପରି ପହଞ୍ଚିବେ

ମନ୍ଦିରଟି ଜାତୀୟ ରାଜପଥ 16 ଉପରେ ଚଣ୍ଡିଖୋଲଠାରୁ ପ୍ରାୟ 1.5 କିମି ଓ କଟକଠାରୁ ପ୍ରାୟ 60 କିମି ଦୂର। ନିକଟତମ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ଯାଜପୁର କେନ୍ଦୁଝର ରୋଡ଼; ଭୁବନେଶ୍ୱର ବିମାନବନ୍ଦର ପ୍ରାୟ 90 କିମି ଦୂର।

ଯିବାର ଉତ୍ତମ ସମୟ

ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ।

ଭିଡ଼

ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ, ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାର ଓ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି।

ସମୟ ଋତୁ ଓ ପର୍ବ ଅନୁସାରେ ବଦଳେ, ତେଣୁ ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।

ଇତିହାସDocumented history

ମନ୍ଦିରଟି କଟକର ଉତ୍ତରରେ ରାଜପଥର ସଂଯୋଗସ୍ଥଳ ସହର ଚଣ୍ଡିଖୋଲଠାରୁ ପ୍ରାୟ 1.5 କିମି ଦୂରରେ ଏକ ପାହାଡ଼ର ପାଦଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାରିଖ ଲିପିବଦ୍ଧ ନାହିଁ; କିଛି ବିବରଣୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ଦିରକୁ ମଧ୍ୟଯୁଗର ବୋଲି କହେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇନାହିଁ।

ଗର୍ଭଗୃହରେ ଗୋଟିଏ ଶିଳା ମହାବିନାୟକ ଭାବେ ପୂଜିତ, ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚାୟତନ ପୂଜାର ପାଞ୍ଚ ଦେବତା, ଗଣେଶ, ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁର୍ଗା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମାହିତ। ସୋମବାର, ଶ୍ରାବଣ ମାସ ଓ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀରେ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ଭିଡ଼ ହୁଏ।

ସ୍ଥାପତ୍ୟDocumented history

ମନ୍ଦିରଟି କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀରେ, ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ବକ୍ର ଶିଖର ଓ ସାମନାରେ ମଣ୍ଡପ ସହିତ, ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଘେରା ପାହାଡ଼ର ପାଦଦେଶରେ। ପୂଜାର ମୁଖ୍ୟ ବିଗ୍ରହ ଗର୍ଭଗୃହରେ ଗୋଟିଏ ଶିଳା, ଯାହାକୁ ମହାବିନାୟକ ଭାବେ ସଜାଯାଏ।

ଦର୍ଶନInterpretation

ଗୋଟିଏ ଶିଳାରେ ପାଞ୍ଚ ଦେବତା ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ଯେ ଅନେକ ଦେବତା ଏକ ଦିବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ।

ଆଜିର ଅର୍ଥInterpretation

କଟକ ଓ ବାଲେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ରାଜପଥରେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ସାଧାରଣ ଅଟକ ସ୍ଥଳ।

ଉତ୍ସବ

ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ · Bhadrapada (Aug-Sep)

ଭାଦ୍ରବ (ଅଗଷ୍ଟ-ସେପ୍ଟେମ୍ବର)ରେ ଗଣେଶଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ, ବିଶେଷ ପୂଜା ଓ ବହୁ ଭିଡ଼ ସହିତ।

ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାର · Shravana (Jul-Aug)

ଶ୍ରାବଣ (ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟ) ମାସର ସୋମବାର, ଯେତେବେଳେ ବହୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଗୋଟିଏରେ ସମାହିତ ପାଞ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କୁ, ବିଶେଷକରି ଶିବଙ୍କୁ, ପୂଜା କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି।