The temple of Biraja (Viraja), a two-armed form of Durga killing Mahishasura, at Jajpur in Odisha. Jajpur is the Viraja Kshetra of the Puranas, counted among the 18 Maha Shakti Peethas, and its well is the Nabhi Gaya where rites for ancestors are performed.
HistoryDocumented history
Jajpur was a capital of early Odishan dynasties and is called Viraja Kshetra in the Puranas, a land of 'ten million lingas'. The goddess is two-armed, spearing Mahishasura with one hand and pulling his tail with the other, one foot on a lion and one on the demon. Her sixteen-day Durga Puja ends with the Simhadhwaja chariot procession.
Sthala PuranaTradition
When Sati gave up her life at her father Daksha's sacrifice, Shiva wandered the worlds carrying her body in grief, and Vishnu's discus cut it into pieces. Wherever a part fell, a Shakti Peetha arose. The Tantra Chudamani places Sati's navel in Utkala, at Viraja. The Skanda Purana praises Viraja Kshetra as a place that purifies all who come.
Aitihyas and storiesTradition and folklore
The well in the temple is the navel of the demon Gayasura, making it the Nabhi Gaya, one of three Gayas with Gaya in Bihar and Pithapuram in Andhra. Pilgrims offer pinda here for their ancestors.
PhilosophyInterpretation
Biraja's simple two-armed form is among the oldest ways of showing the goddess's victory over Mahishasura: power without excess ornament, close to the people who worship her.
Meaning todayInterpretation
Jajpur's Durga Puja is one of the oldest in eastern India, and the temple remains central to Odia Shakta identity and to rites for the dead.
ओडिशा के जाजपुर में बिरजा (विरजा) का मंदिर, जो महिषासुर का वध करती दुर्गा का दो भुजाओं वाला रूप हैं। जाजपुर पुराणों का विरजा क्षेत्र है, 18 महाशक्तिपीठों में गिना जाता है, और इसका कुआँ नाभि गया है जहाँ पितरों के अनुष्ठान होते हैं।
इतिहासDocumented history
जाजपुर प्रारंभिक ओड़िया राजवंशों की राजधानी था और पुराणों में इसे विरजा क्षेत्र, 'करोड़ लिंगों की भूमि', कहा गया है। देवी दो भुजाओं वाली हैं: एक हाथ से महिषासुर को भाला मारती और दूसरे से उसकी पूँछ खींचती हैं, एक पैर सिंह पर और एक असुर पर। उनकी सोलह दिन की दुर्गा पूजा सिंहध्वज रथयात्रा के साथ समाप्त होती है।
स्थल पुराणTradition
जब सती ने अपने पिता दक्ष के यज्ञ में प्राण त्याग दिए, तब शिव शोक में उनका शरीर लेकर लोकों में भटकते रहे, और विष्णु के सुदर्शन चक्र ने उसे खंडों में काट दिया। जहाँ-जहाँ कोई अंग गिरा, वहाँ शक्तिपीठ बना। तंत्र चूड़ामणि सती की नाभि को उत्कल में, विरजा में, गिरा बताता है। स्कंद पुराण विरजा क्षेत्र को आने वाले सबको पवित्र करने वाला स्थान कहता है।
ऐतिह्य और कथाएँTradition and folklore
मंदिर का कुआँ गयासुर की नाभि है, इसलिए यह नाभि गया है, बिहार के गया और आंध्र के पीठापुरम के साथ तीन गया-स्थलों में से एक। तीर्थयात्री यहाँ पितरों के लिए पिंड अर्पित करते हैं।
दर्शनInterpretation
बिरजा का सरल द्विभुज रूप महिषासुर पर देवी की विजय को दिखाने के सबसे पुराने तरीकों में से है: बिना अधिक अलंकार की शक्ति, पूजने वाले लोगों के निकट।
आज का अर्थInterpretation
जाजपुर की दुर्गा पूजा पूर्वी भारत की सबसे पुरानी पूजाओं में से है, और मंदिर ओड़िया शाक्त पहचान और पितृ-अनुष्ठानों का केंद्र बना हुआ है।
यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।
ଓଡ଼ିଶାର ଯାଜପୁରରେ ବିରଜାଙ୍କ ମନ୍ଦିର, ଯିଏ ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରୁଥିବା ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଦ୍ୱିଭୁଜ ରୂପ। ଯାଜପୁର ପୁରାଣର ବିରଜା କ୍ଷେତ୍ର, ୧୮ ମହାଶକ୍ତିପୀଠ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଏଠାର କୂଅ ନାଭି ଗୟା, ଯେଉଁଠି ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
ଇତିହାସDocumented history
ଯାଜପୁର ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ରାଜବଂଶମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ଏବଂ ପୁରାଣରେ ଏହାକୁ ବିରଜା କ୍ଷେତ୍ର, 'କୋଟି ଲିଙ୍ଗର ଭୂମି' କୁହାଯାଇଛି। ଦେବୀ ଦ୍ୱିଭୁଜା: ଗୋଟିଏ ହାତରେ ମହିଷାସୁରକୁ ବର୍ଚ୍ଛା ମାରୁଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ତାହାର ଲାଞ୍ଜ ଟାଣୁଛନ୍ତି; ଗୋଟିଏ ପାଦ ସିଂହ ଉପରେ, ଅନ୍ୟଟି ଅସୁର ଉପରେ। ତାଙ୍କର ଷୋଡ଼ଶ ଦିନାତ୍ମକ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ସିଂହଧ୍ୱଜ ରଥଯାତ୍ରାରେ ଶେଷ ହୁଏ।
ସ୍ଥଳ ପୁରାଣTradition
ପିତା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ସତୀ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ଶିବ ଶୋକରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ବହି ଲୋକେ ଲୋକେ ବୁଲିଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ତାହାକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କଲା। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗ ପଡ଼ିଲା, ସେଠାରେ ଶକ୍ତିପୀଠ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ତନ୍ତ୍ର ଚୂଡ଼ାମଣି ଅନୁସାରେ ସତୀଙ୍କ ନାଭି ଉତ୍କଳର ବିରଜାରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ବିରଜା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ସ୍ଥାନ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରେ।
ଐତିହ୍ୟ ଓ କାହାଣୀTradition and folklore
ମନ୍ଦିରର କୂଅଟି ଗୟାସୁରର ନାଭି, ତେଣୁ ଏହା ନାଭି ଗୟା; ବିହାରର ଗୟା ଓ ଆନ୍ଧ୍ରର ପିଠାପୁରମ୍ ସହ ତିନି ଗୟା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଏଠାରେ ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରନ୍ତି।
ଦର୍ଶନInterpretation
ବିରଜାଙ୍କ ସରଳ ଦ୍ୱିଭୁଜ ରୂପ ମହିଷାସୁର ଉପରେ ଦେବୀଙ୍କ ବିଜୟକୁ ଦେଖାଇବାର ସବୁଠୁ ପୁରୁଣା ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ: ଅଧିକ ଅଳଙ୍କାର ବିନା ଶକ୍ତି, ପୂଜକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ।
ଆଜିର ଅର୍ଥInterpretation
ଯାଜପୁରର ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପୂର୍ବ ଭାରତର ସବୁଠୁ ପୁରୁଣା ପୂଜା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ଏବଂ ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଆ ଶାକ୍ତ ପରିଚୟ ଓ ପିତୃକର୍ମର କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ରହିଛି।
ଏହି ଅନୁବାଦ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଖସଡ଼ା; ଓଡ଼ିଆ ଭାଷୀଙ୍କ ସମୀକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି।
Timeline
- 11th c.constructedprobableThe present temple was built.
Videos
No videos have been curated for this temple yet.
Sources
- Tantra Chudamani (Pithanirnaya list of Shakti Peethas)devotional
- Skanda Puranadevotional
- Wikipedia: Biraja Templetertiary
This entry is a draft. Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact.