Chengannur Mahadeva Templeचेंगन्नूर महादेव मंदिरചെങ്ങന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം

Deity and worship

The deity

Shiva as Mahadeva, a self-formed linga, and the goddess as Bhagavathy (Parvati) in the same sanctum, facing the opposite way.

Puja tradition

Kerala Tantric worship led by the Thazhamon tantri family, under the Travancore Devaswom Board.

Offerings and prasadam

For Shiva, Dhara and bilva leaves; for the goddess, red silk and Thripputhu offerings such as the Thripputhu Arattu.

Devotees pray here for

Marriage, childbirth and the health of women, as well as the welfare of the family. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry

Kerala temple custom applies: men usually remove shirts and wear a mundu or dhoti inside the enclosure, and women wear a sari or other traditional dress. Non-Hindus may not be allowed inside the inner enclosure. The goddess's shrine is closed for three days during Thripputhu.

How to reach

The temple is in Chengannur town, about 1 km from Chengannur railway station on the main Thiruvananthapuram-Kottayam line. Thiruvananthapuram and Kochi airports are about 115 km and 120 km away.

Best time to visit

October to March. During the Sabarimala season (November-January) the town is busy with pilgrims.

Crowds

The 28-day festival, Thripputhu Arattu days and the Sabarimala season.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Chengannur, in the south-east of Alappuzha district, is a temple town on the Pamba river and a starting point for pilgrims to Sabarimala. Its Mahadeva temple is one of the oldest in central Kerala, though its founding date is not documented.

Shiva, a self-formed linga, faces east, and the goddess, a metal (panchaloha) image, sits behind him facing west, so the temple is popularly called the Bhagavathy temple too. The chief priests (tantris) come from the Thazhamon family. The temple is under the Travancore Devaswom Board.

ArchitectureDocumented history

The temple is in the Kerala style, with a circular sanctum, a walled inner enclosure and a large outer courtyard. The sanctum holds Shiva on its east side and the goddess on its west, with separate entrances. The woodwork of the temple is admired and is linked in tradition with Perumthachan.

PhilosophyInterpretation

Thripputhu treats the goddess's menstruation as sacred and joyful, not as impurity, which is rare in temple practice.

Meaning todayInterpretation

Thripputhu has drawn wide attention in discussions of menstruation and faith in Kerala.

Festivals

Thripputhu · Several times a year

When the priests find signs that the goddess is menstruating, her image is moved to a separate room and the shrine is closed for three days. On the fourth day she is taken in procession for a ritual bath in the Mithrapuzha and then returned to the sanctum with celebration.

Chengannur Utsavam · Dhanu-Makaram (Dec-Jan)

A 28-day festival in Dhanu-Makaram (December-January) with processions and temple arts.

Mahashivaratri · Kumbham (Feb-Mar)

The night of Shiva in Kumbham (February-March), with worship through the night.

देवता और पूजा

देवता

महादेव के रूप में शिव, स्वयंभू लिंग, और उसी गर्भगृह में विपरीत दिशा की ओर भगवती (पार्वती) के रूप में देवी।

पूजा परंपरा

त्रावणकोर देवस्वम बोर्ड के अधीन, ताझमन तंत्री परिवार के नेतृत्व में केरल तांत्रिक पूजा।

चढ़ावा और प्रसाद

शिव के लिए धारा और बेलपत्र; देवी के लिए लाल रेशम और तृप्पुत्तु आराट्टु जैसे तृप्पुत्तु चढ़ावे।

भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं

विवाह, संतान और महिलाओं का स्वास्थ्य, साथ ही परिवार का कल्याण। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश

केरल के मंदिरों की परंपरा लागू है: पुरुष प्रायः कमीज़ उतारकर मुंडु या धोती पहनकर परिसर में जाते हैं, और महिलाएँ साड़ी या अन्य पारंपरिक वस्त्र पहनती हैं। गैर-हिंदुओं को भीतरी परिसर में जाने की अनुमति न हो, ऐसा संभव है। तृप्पुत्तु के दौरान देवी का स्थान तीन दिन बंद रहता है।

कैसे पहुँचें

मंदिर चेंगन्नूर शहर में, तिरुवनंतपुरम-कोट्टयम मुख्य लाइन के चेंगन्नूर रेलवे स्टेशन से लगभग 1 किमी है। तिरुवनंतपुरम और कोच्चि हवाई अड्डे लगभग 115 और 120 किमी हैं।

जाने का अच्छा समय

अक्टूबर से मार्च। सबरीमला मौसम (नवंबर-जनवरी) में नगर तीर्थयात्रियों से भरा रहता है।

भीड़

28 दिन का उत्सव, तृप्पुत्तु आराट्टु के दिन और सबरीमला मौसम।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

आलप्पुझा ज़िले के दक्षिण-पूर्व में पंबा नदी पर बसा चेंगन्नूर एक मंदिर नगर है और सबरीमला जाने वाले तीर्थयात्रियों का पड़ाव। इसका महादेव मंदिर मध्य केरल के सबसे पुराने मंदिरों में से है, हालाँकि इसकी स्थापना की तिथि प्रलेखित नहीं है।

स्वयंभू लिंग के रूप में शिव पूर्वमुख हैं, और धातु (पंचलोह) की प्रतिमा के रूप में देवी उनके पीछे पश्चिममुख विराजती हैं, इसलिए मंदिर को भगवती मंदिर भी कहा जाता है। मुख्य पुजारी (तंत्री) ताझमन परिवार से आते हैं। मंदिर त्रावणकोर देवस्वम बोर्ड के अधीन है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर केरल शैली में है, गोलाकार गर्भगृह, चारदीवारी वाला भीतरी परिसर और बड़ा बाहरी आँगन। गर्भगृह में पूर्व की ओर शिव और पश्चिम की ओर देवी हैं, अलग-अलग प्रवेश द्वारों के साथ। मंदिर की काष्ठकला सराही जाती है और परंपरा में पेरुंतच्चन से जोड़ी जाती है।

दर्शनInterpretation

तृप्पुत्तु देवी के मासिक धर्म को अपवित्रता नहीं, बल्कि पवित्र और आनंदमय मानता है, जो मंदिर परंपरा में दुर्लभ है।

आज का अर्थInterpretation

केरल में मासिक धर्म और आस्था पर चर्चाओं में तृप्पुत्तु ने व्यापक ध्यान खींचा है।

उत्सव

तृप्पुत्तु · Several times a year

जब पुजारियों को देवी के रजस्वला होने के संकेत मिलते हैं, उनकी प्रतिमा एक अलग कक्ष में ले जाई जाती है और स्थान तीन दिन बंद रहता है। चौथे दिन उन्हें शोभायात्रा में मित्रप्पुझा में पवित्र स्नान के लिए ले जाया जाता है और फिर उत्सव के साथ गर्भगृह में लौटाया जाता है।

चेंगन्नूर उत्सवम · Dhanu-Makaram (Dec-Jan)

धनु-मकरम (दिसंबर-जनवरी) में 28 दिन का उत्सव, शोभायात्राओं और मंदिर कलाओं के साथ।

महाशिवरात्रि · Kumbham (Feb-Mar)

कुंभम (फ़रवरी-मार्च) में शिव की रात्रि, रात भर पूजा के साथ।

ദേവതയും പൂജയും

ദേവത

മഹാദേവനായി ശിവൻ, സ്വയംഭൂലിംഗം; അതേ ശ്രീകോവിലിൽ എതിർദിശയിൽ ഭഗവതിയായി (പാർവതിയായി) ദേവി.

പൂജാ പാരമ്പര്യം

തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിനു കീഴിൽ, താഴമൺ തന്ത്രികുടുംബത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കേരള താന്ത്രിക പൂജ.

വഴിപാടുകളും പ്രസാദവും

ശിവന് ധാരയും കൂവളത്തിലയും; ദേവിക്ക് ചുവന്ന പട്ടും തൃപ്പൂത്ത് ആറാട്ട് പോലുള്ള തൃപ്പൂത്ത് വഴിപാടുകളും.

ഭക്തർ ഇവിടെ ഇതിനായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു

വിവാഹം, സന്താനലബ്ധി, സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യം, ഒപ്പം കുടുംബക്ഷേമം. ഇത് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസമാണ്, ഉറപ്പല്ല.

യാത്രാ ആസൂത്രണം

വേഷവും പ്രവേശനവും

കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രാചാരം ബാധകമാണ്: പുരുഷന്മാർ സാധാരണ ഷർട്ട് അഴിച്ച് മുണ്ട് ധരിച്ചാണ് മതിലകത്ത് പ്രവേശിക്കുന്നത്; സ്ത്രീകൾ സാരിയോ മറ്റ് പരമ്പരാഗത വസ്ത്രമോ ധരിക്കുന്നു. അഹിന്ദുക്കൾക്ക് അകത്തെ മതിലകത്ത് പ്രവേശനം അനുവദിക്കാതിരിക്കാം. തൃപ്പൂത്ത് സമയത്ത് ദേവിയുടെ നട മൂന്നു ദിവസം അടച്ചിരിക്കും.

എങ്ങനെ എത്താം

ക്ഷേത്രം ചെങ്ങന്നൂർ പട്ടണത്തിൽ, തിരുവനന്തപുരം-കോട്ടയം പ്രധാന പാതയിലെ ചെങ്ങന്നൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽനിന്ന് ഏകദേശം 1 കി.മീ. തിരുവനന്തപുരം, കൊച്ചി വിമാനത്താവളങ്ങൾ ഏകദേശം 115, 120 കി.മീ.

സന്ദർശിക്കാൻ നല്ല സമയം

ഒക്ടോബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെ. ശബരിമല സീസണിൽ (നവംബർ-ജനുവരി) പട്ടണം തീർത്ഥാടകരാൽ തിരക്കേറിയതായിരിക്കും.

തിരക്ക്

28 ദിവസത്തെ ഉത്സവം, തൃപ്പൂത്ത് ആറാട്ട് ദിവസങ്ങൾ, ശബരിമല സീസൺ.

സമയങ്ങൾ കാലത്തിനും ഉത്സവങ്ങൾക്കുമനുസരിച്ച് മാറും; യാത്രയ്ക്ക് മുമ്പ് ഉറപ്പാക്കുക.

ചരിത്രംDocumented history

ആലപ്പുഴ ജില്ലയുടെ തെക്കുകിഴക്ക് പമ്പാനദിക്കരയിലുള്ള ക്ഷേത്രനഗരമാണ് ചെങ്ങന്നൂർ; ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ ഒരു ഇടത്താവളവുമാണ്. ഇവിടത്തെ മഹാദേവക്ഷേത്രം മധ്യകേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്, എങ്കിലും സ്ഥാപനത്തീയതി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.

സ്വയംഭൂലിംഗമായ ശിവൻ കിഴക്കോട്ടും, പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമായ ദേവി അദ്ദേഹത്തിനു പിന്നിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ടും ദർശനമരുളുന്നു; അതിനാൽ ക്ഷേത്രം ഭഗവതിക്ഷേത്രമെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. താഴമൺ കുടുംബത്തിൽനിന്നുള്ളവരാണ് തന്ത്രിമാർ. തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിനു കീഴിലാണ് ക്ഷേത്രം.

വാസ്തുവിദ്യDocumented history

ക്ഷേത്രം കേരളശൈലിയിലാണ്: വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ശ്രീകോവിൽ, മതിലോടുകൂടിയ അകത്തെ ചുറ്റ്, വിശാലമായ പുറംമുറ്റം. ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ശിവനും പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് ദേവിയും, പ്രത്യേക നടകളോടെ. ക്ഷേത്രത്തിലെ ദാരുശില്പവേല പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; പാരമ്പര്യം അത് പെരുന്തച്ചനുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

ദർശനംInterpretation

ദേവിയുടെ ആർത്തവത്തെ അശുദ്ധിയായല്ല, പവിത്രവും ആനന്ദകരവുമായാണ് തൃപ്പൂത്ത് കാണുന്നത്; ക്ഷേത്രാചാരങ്ങളിൽ ഇത് അപൂർവമാണ്.

ഇന്നത്തെ അർത്ഥംInterpretation

കേരളത്തിൽ ആർത്തവവും വിശ്വാസവും സംബന്ധിച്ച ചർച്ചകളിൽ തൃപ്പൂത്ത് വ്യാപകമായ ശ്രദ്ധ നേടിയിട്ടുണ്ട്.

ഉത്സവങ്ങൾ

തൃപ്പൂത്ത് · Several times a year

ദേവി രജസ്വലയായതിന്റെ സൂചനകൾ പൂജാരിമാർ കണ്ടാൽ വിഗ്രഹം പ്രത്യേക മുറിയിലേക്ക് മാറ്റി നട മൂന്നു ദിവസം അടയ്ക്കുന്നു. നാലാം ദിവസം ദേവിയെ എഴുന്നള്ളിച്ച് മിത്രപ്പുഴയിൽ ആറാട്ട് നടത്തി, ആഘോഷത്തോടെ ശ്രീകോവിലിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നു.

ചെങ്ങന്നൂർ ഉത്സവം · Dhanu-Makaram (Dec-Jan)

ധനു-മകരത്തിൽ (ഡിസംബർ-ജനുവരി) എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും ക്ഷേത്രകലകളുമായി 28 ദിവസത്തെ ഉത്സവം.

മഹാശിവരാത്രി · Kumbham (Feb-Mar)

കുംഭമാസത്തിൽ (ഫെബ്രുവരി-മാർച്ച്) ശിവരാത്രി, രാത്രി മുഴുവൻ നീളുന്ന പൂജകളോടെ.