Kaviyoor Mahadeva Templeकवियूर महादेव मंदिरകവിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം

Deity and worship

The deity

Shiva as a linga, with Hanuman in an important shrine of his own.

Puja tradition

Kerala Tantric Shaiva worship.

Offerings and prasadam

Dhara and bel leaves to Shiva; vada garlands and lamps to Hanuman.

Devotees pray here for

Strength, courage and freedom from fear, especially through Hanuman. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry

Kerala temple custom applies: men usually remove shirts and wear a mundu or dhoti inside the enclosure, and women wear a sari or other traditional dress.

How to reach

Thiruvalla railway station is about 5 km away. Kochi airport is about 115 km, and Thiruvananthapuram airport about 120 km.

Best time to visit

October to March. The Dhanu festival falls in December-January.

Crowds

The Dhanu festival and Hanuman Jayanti.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Kaviyoor, near Thiruvalla in Pathanamthitta district, has one of the old Shiva temples of central Kerala. An inscription of the Chera Perumal period, usually dated to about 950, records gifts to the temple, so it was established by the 10th century.

Tradition says Rama installed the linga on his way back from Lanka, and that Hanuman stayed behind. Hanuman therefore has an important shrine here, and his festival is one of the temple's main events.

About a kilometre away is the Kaviyoor rock-cut cave temple, usually dated to the 8th century. It has an early Shiva linga, a seated sage and carved guardians, and is one of the oldest cave temples of Kerala.

ArchitectureDocumented history

The temple is known for its woodwork. The round sanctum and the namaskara mandapam carry carved wooden panels with scenes from the Ramayana and Mahabharata, usually dated to the 18th century, which are among the finest in Kerala.

PhilosophyInterpretation

Shiva and his devotee Hanuman are honoured together: power and devotion in one place.

Meaning todayInterpretation

The Hanuman Jayanti and the temple's Dhanu festival are well attended, and the carvings draw students of Kerala art.

Festivals

Dhanu festival · Dhanu (Dec-Jan)

A ten-day festival in Dhanu (December-January), ending on the Thiruvathira star.

Hanuman Jayanti · Dhanu (Dec-Jan)

Held in Dhanu, with special worship at Hanuman's shrine.

देवता और पूजा

देवता

लिंग रूप में शिव, और अपने अलग महत्वपूर्ण देवालय में हनुमान।

पूजा परंपरा

केरल तांत्रिक शैव पूजा।

चढ़ावा और प्रसाद

शिव को धारा और बेलपत्र; हनुमान को वड़ा माला और दीप।

भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं

बल, साहस और भय से मुक्ति, विशेषकर हनुमान के माध्यम से। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश

केरल के मंदिरों का नियम लागू है: पुरुष प्रायः परिसर में कमीज़ उतारकर मुंडु या धोती पहनते हैं, और स्त्रियाँ साड़ी या अन्य पारंपरिक वस्त्र पहनती हैं।

कैसे पहुँचें

तिरुवल्ला रेलवे स्टेशन लगभग 5 किमी है। कोच्चि हवाई अड्डा लगभग 115 किमी और तिरुवनंतपुरम हवाई अड्डा लगभग 120 किमी है।

जाने का अच्छा समय

अक्टूबर से मार्च। धनु उत्सव दिसंबर-जनवरी में होता है।

भीड़

धनु उत्सव और हनुमान जयंती।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

पत्तनंतिट्टा ज़िले में तिरुवल्ला के पास कवियूर में मध्य केरल के पुराने शिव मंदिरों में से एक है। चेर पेरुमाल काल का एक शिलालेख, जिसे प्रायः लगभग 950 का माना जाता है, मंदिर को दिए दानों का उल्लेख करता है, अतः यह दसवीं सदी तक स्थापित हो चुका था।

परंपरा कहती है कि लंका से लौटते समय राम ने लिंग स्थापित किया, और हनुमान यहीं रुक गए। इसलिए यहाँ हनुमान का महत्वपूर्ण देवालय है, और उनका उत्सव मंदिर के मुख्य आयोजनों में से है।

लगभग एक किलोमीटर दूर कवियूर का शैलकृत गुफा मंदिर है, जिसे प्रायः आठवीं सदी का माना जाता है। उसमें प्रारंभिक शिवलिंग, बैठे हुए ऋषि और नक्काशीदार द्वारपाल हैं, और यह केरल के सबसे पुराने गुफा मंदिरों में से है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर अपनी काष्ठकला के लिए प्रसिद्ध है। गोल गर्भगृह और नमस्कार मंडपम पर रामायण और महाभारत के दृश्यों वाले नक्काशीदार लकड़ी के फलक हैं, जिन्हें प्रायः अठारहवीं सदी का माना जाता है और जो केरल में सर्वश्रेष्ठ में गिने जाते हैं।

दर्शनInterpretation

शिव और उनके भक्त हनुमान की साथ पूजा होती है: एक ही स्थान पर शक्ति और भक्ति।

आज का अर्थInterpretation

हनुमान जयंती और मंदिर के धनु उत्सव में अच्छी भीड़ होती है, और नक्काशियाँ केरल कला के विद्यार्थियों को आकर्षित करती हैं।

उत्सव

धनु उत्सव · Dhanu (Dec-Jan)

धनु (दिसंबर-जनवरी) में दस दिन का उत्सव, जो तिरुवातिरा नक्षत्र पर समाप्त होता है।

हनुमान जयंती · Dhanu (Dec-Jan)

धनु में, हनुमान के देवालय में विशेष पूजा के साथ।

ദേവതയും പൂജയും

ദേവത

ലിംഗരൂപത്തിൽ ശിവൻ; സ്വന്തം പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ ഹനുമാൻ.

പൂജാ പാരമ്പര്യം

കേരളീയ താന്ത്രിക ശൈവ പൂജ.

വഴിപാടുകളും പ്രസാദവും

ശിവന് ധാരയും കൂവളയിലയും; ഹനുമാന് വടമാലയും വിളക്കും.

ഭക്തർ ഇവിടെ ഇതിനായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു

ബലം, ധൈര്യം, ഭയമോചനം, വിശേഷിച്ച് ഹനുമാനിലൂടെ. ഇത് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസമാണ്, ഉറപ്പല്ല.

യാത്രാ ആസൂത്രണം

വേഷവും പ്രവേശനവും

കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രാചാരം ബാധകമാണ്: പുരുഷന്മാർ സാധാരണ ഷർട്ട് അഴിച്ച് മുണ്ട് ധരിച്ചാണ് മതിലകത്ത് പ്രവേശിക്കുന്നത്; സ്ത്രീകൾ സാരിയോ മറ്റ് പരമ്പരാഗത വസ്ത്രമോ ധരിക്കുന്നു.

എങ്ങനെ എത്താം

തിരുവല്ല റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ഏകദേശം 5 കി.മീ. കൊച്ചി വിമാനത്താവളം ഏകദേശം 115 കി.മീ., തിരുവനന്തപുരം വിമാനത്താവളം ഏകദേശം 120 കി.മീ.

സന്ദർശിക്കാൻ നല്ല സമയം

ഒക്ടോബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെ. ധനു ഉത്സവം ഡിസംബർ-ജനുവരിയിൽ.

തിരക്ക്

ധനു ഉത്സവവും ഹനുമാൻ ജയന്തിയും.

സമയങ്ങൾ കാലത്തിനും ഉത്സവങ്ങൾക്കുമനുസരിച്ച് മാറും; യാത്രയ്ക്ക് മുമ്പ് ഉറപ്പാക്കുക.

ചരിത്രംDocumented history

പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിൽ തിരുവല്ലയ്ക്കടുത്തുള്ള കവിയൂരിൽ മധ്യകേരളത്തിലെ പഴയ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നുണ്ട്. സാധാരണ ഏകദേശം 950-ലേതെന്ന് കണക്കാക്കുന്ന ചേര പെരുമാൾ കാലത്തെ ഒരു ശാസനം ക്ഷേത്രത്തിനുള്ള ദാനങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു; അതിനാൽ പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടെ ക്ഷേത്രം നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു.

ലങ്കയിൽനിന്ന് മടങ്ങുമ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ഇവിടെ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചുവെന്നും ഹനുമാൻ ഇവിടെ തങ്ങിയെന്നുമാണ് പാരമ്പര്യം. അതുകൊണ്ട് ഹനുമാന് ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ശ്രീകോവിലുണ്ട്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉത്സവം ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങളിലൊന്നാണ്.

ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ അകലെ, സാധാരണ എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലേതെന്ന് കണക്കാക്കുന്ന കവിയൂർ ഗുഹാക്ഷേത്രമുണ്ട്. ആദ്യകാല ശിവലിംഗവും ഇരിക്കുന്ന ഋഷിരൂപവും കൊത്തിയ ദ്വാരപാലകരുമുള്ള ഇത് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ്.

വാസ്തുവിദ്യDocumented history

ദാരുശില്പങ്ങൾക്കാണ് ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധം. വട്ടശ്രീകോവിലിലും നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിലും രാമായണ-മഹാഭാരത രംഗങ്ങളുള്ള, സാധാരണ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലേതെന്ന് കണക്കാക്കുന്ന കൊത്തിയ മരപ്പലകകളുണ്ട്; കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ചവയിൽ അവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ദർശനംInterpretation

ശിവനെയും ഭക്തനായ ഹനുമാനെയും ഒന്നിച്ചു വണങ്ങുന്നു: ശക്തിയും ഭക്തിയും ഒരേ സ്ഥലത്ത്.

ഇന്നത്തെ അർത്ഥംInterpretation

ഹനുമാൻ ജയന്തിക്കും ധനു ഉത്സവത്തിനും നല്ല തിരക്കുണ്ട്; ദാരുശില്പങ്ങൾ കേരളകലയുടെ വിദ്യാർത്ഥികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.

ഉത്സവങ്ങൾ

ധനു ഉത്സവം · Dhanu (Dec-Jan)

ധനുമാസത്തിൽ (ഡിസംബർ-ജനുവരി) തിരുവാതിര നാളിൽ സമാപിക്കുന്ന പത്ത് ദിവസത്തെ ഉത്സവം.

ഹനുമാൻ ജയന്തി · Dhanu (Dec-Jan)

ധനുമാസത്തിൽ, ഹനുമാന്റെ ശ്രീകോവിലിൽ വിശേഷാൽ പൂജയോടെ.