Bhaskareswar Temple, Bhubaneswarभास्करेश्वर मंदिर, भुवनेश्वरଭାସ୍କରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ୱର

Deity and worship

The deity

Shiva as Bhaskareswar, a linga about 9 feet high.

Puja tradition

Shaiva worship by local priests.

Offerings and prasadam

Water, milk, bel leaves, flowers and lamps.

Devotees pray here for

Health and the welfare of the family. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry

Footwear is left outside. In many Odisha temples non-Hindus are not allowed into the sanctum; follow the notices at the gate.

How to reach

The temple is on Tankapani Road in Bhubaneswar. Bhubaneswar railway station is about 4 km away, and Biju Patnaik airport about 6 km.

Best time to visit

October to March.

Crowds

Mahashivaratri.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Bhaskareswar stands on the eastern side of Old Bhubaneswar. Its linga is about 9 feet tall and 12 feet around, far larger than usual, and the temple was built with two storeys so that worshippers can reach its top from the upper level.

Remains of a Buddhist stupa railing and a lion capital have been found near the temple. On this basis, many scholars have suggested that the linga is the shaft of an Ashokan-period pillar, reused when the temple was built; the theory has not been proven by any inscription. The temple itself is usually dated to the 12th century on its style.

ArchitectureDocumented history

The temple is a pancha-ratha rekha deula raised in two storeys around the tall linga, which rises through the lower storey into the upper one. It has no attached hall; worshippers climb to the upper floor to offer water at the top of the linga. The outer walls are relatively plain.

PhilosophyInterpretation

A pillar of Ashoka's age may have become a Shiva linga, showing how sacred places in Bhubaneswar were reused across faiths and centuries.

Meaning todayInterpretation

The temple is a stop on the Old Town heritage walks and draws interest for the debate over its linga.

Festivals

Mahashivaratri · Phalguna (Feb-Mar)

The night of Shiva in Phalguna (February-March), with worship through the night and the lighting of the Mahadipa.

देवता और पूजा

देवता

भास्करेश्वर के रूप में शिव, लगभग 9 फ़ुट ऊँचा लिंग।

पूजा परंपरा

स्थानीय पुजारियों द्वारा शैव पूजा।

चढ़ावा और प्रसाद

जल, दूध, बेलपत्र, फूल और दीप।

भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं

स्वास्थ्य और परिवार का कल्याण। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश

जूते बाहर छोड़ें। ओडिशा के कई मंदिरों में गैर-हिंदुओं को गर्भगृह में प्रवेश नहीं है; द्वार पर लगी सूचनाओं का पालन करें।

कैसे पहुँचें

मंदिर भुवनेश्वर में टंकपानी रोड पर है। भुवनेश्वर रेलवे स्टेशन लगभग 4 किमी और बीजू पटनायक हवाई अड्डा लगभग 6 किमी है।

जाने का अच्छा समय

अक्टूबर से मार्च।

भीड़

महाशिवरात्रि।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

भास्करेश्वर पुराने भुवनेश्वर के पूर्वी भाग में है। इसका लिंग लगभग 9 फ़ुट ऊँचा और 12 फ़ुट घेरे का है, सामान्य से कहीं बड़ा, और मंदिर दो मंज़िलों में बना है ताकि भक्त ऊपरी तल से लिंग के शीर्ष तक पहुँच सकें।

मंदिर के पास बौद्ध स्तूप की वेदिका और एक सिंह शीर्ष के अवशेष मिले हैं। इसी आधार पर कई विद्वानों ने सुझाया है कि लिंग अशोक काल के स्तंभ का दंड है, जिसे मंदिर बनाते समय फिर से उपयोग किया गया; किसी अभिलेख से यह सिद्ध नहीं हुआ है। शैली के आधार पर मंदिर को प्रायः बारहवीं सदी का माना जाता है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर ऊँचे लिंग के चारों ओर दो मंज़िलों में उठा पंचरथ रेखा देउल है; लिंग निचली मंज़िल से होकर ऊपरी मंज़िल तक जाता है। इसमें कोई जुड़ा मंडप नहीं है; भक्त लिंग के शीर्ष पर जल चढ़ाने के लिए ऊपरी तल पर चढ़ते हैं। बाहरी दीवारें अपेक्षाकृत सादी हैं।

दर्शनInterpretation

अशोक युग का स्तंभ शायद शिवलिंग बन गया, जो दिखाता है कि भुवनेश्वर के पवित्र स्थल धर्मों और सदियों के पार कैसे फिर से उपयोग हुए।

आज का अर्थInterpretation

मंदिर पुराने नगर की विरासत पदयात्राओं का पड़ाव है और अपने लिंग पर बहस के कारण रुचि जगाता है।

उत्सव

महाशिवरात्रि · Phalguna (Feb-Mar)

फाल्गुन (फ़रवरी-मार्च) में शिव की रात्रि, रात भर पूजा और महादीप जलाने के साथ।

ଦେବତା ଓ ପୂଜା

ଦେବତା

ଭାସ୍କରେଶ୍ୱର ରୂପରେ ଶିବ, ପ୍ରାୟ 9 ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ ଲିଙ୍ଗ।

ପୂଜା ପରମ୍ପରା

ସ୍ଥାନୀୟ ପୂଜକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୈବ ପୂଜା।

ଭୋଗ ଓ ପ୍ରସାଦ

ଜଳ, କ୍ଷୀର, ବେଲପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଦୀପ।

ଭକ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି

ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ। ଏହା ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନୁହେଁ।

ଯାତ୍ରା ଯୋଜନା

ପୋଷାକ ଓ ପ୍ରବେଶ

ଜୋତା ବାହାରେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ମନ୍ଦିରରେ ଅଣହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଗର୍ଭଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ ନାହିଁ; ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ସୂଚନା ମାନନ୍ତୁ।

କିପରି ପହଞ୍ଚିବେ

ମନ୍ଦିରଟି ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଟଙ୍କପାଣି ରୋଡ଼ରେ। ଭୁବନେଶ୍ୱର ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ପ୍ରାୟ 4 କିମି ଓ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ବିମାନବନ୍ଦର ପ୍ରାୟ 6 କିମି ଦୂର।

ଯିବାର ଉତ୍ତମ ସମୟ

ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ।

ଭିଡ଼

ମହାଶିବରାତ୍ରି।

ସମୟ ଋତୁ ଓ ପର୍ବ ଅନୁସାରେ ବଦଳେ, ତେଣୁ ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।

ଇତିହାସDocumented history

ଭାସ୍କରେଶ୍ୱର ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାୟ 9 ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ ଓ 12 ଫୁଟ ପରିଧିର, ସାଧାରଣଠାରୁ ବହୁତ ବଡ଼, ଏବଂ ମନ୍ଦିରଟି ଦୁଇ ମହଲାରେ ନିର୍ମିତ ଯାହା ଫଳରେ ଭକ୍ତମାନେ ଉପର ମହଲାରୁ ଲିଙ୍ଗର ଶୀର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି।

ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ବୌଦ୍ଧ ସ୍ତୂପର ବେଢ଼ା ଓ ଏକ ସିଂହ ଶୀର୍ଷର ଅବଶେଷ ମିଳିଛି। ଏହି ଆଧାରରେ ଅନେକ ବିଦ୍ୱାନ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଲିଙ୍ଗଟି ଅଶୋକ କାଳର ସ୍ତମ୍ଭର ଦଣ୍ଡ, ଯାହାକୁ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ସମୟରେ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା; କୌଣସି ଶିଳାଲେଖ ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିନାହିଁ। ଶୈଳୀ ଆଧାରରେ ମନ୍ଦିରଟିକୁ ସାଧାରଣତଃ ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

ସ୍ଥାପତ୍ୟDocumented history

ମନ୍ଦିରଟି ଉଚ୍ଚ ଲିଙ୍ଗ ଚାରିପାଖରେ ଦୁଇ ମହଲାରେ ଉଠିଥିବା ପଞ୍ଚରଥ ରେଖ ଦେଉଳ; ଲିଙ୍ଗଟି ତଳ ମହଲା ଦେଇ ଉପର ମହଲା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିଛି। ଏହାର କୌଣସି ସଂଲଗ୍ନ ମଣ୍ଡପ ନାହିଁ; ଭକ୍ତମାନେ ଲିଙ୍ଗ ଶୀର୍ଷରେ ଜଳ ଢାଳିବା ପାଇଁ ଉପର ମହଲାକୁ ଚଢ଼ନ୍ତି। ବାହାର କାନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ସାଦା।

ଦର୍ଶନInterpretation

ଅଶୋକ ଯୁଗର ଏକ ସ୍ତମ୍ଭ ହୁଏତ ଶିବଲିଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା, ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମ ଓ ଶତାବ୍ଦୀ ପାର ହୋଇ କିପରି ପୁନର୍ବ୍ୟବହୃତ ହେଲା।

ଆଜିର ଅର୍ଥInterpretation

ମନ୍ଦିରଟି ପୁରୁଣା ସହରର ଐତିହ୍ୟ ପଦଯାତ୍ରାର ଏକ ଅଟକ ସ୍ଥଳ ଏବଂ ଏହାର ଲିଙ୍ଗକୁ ନେଇ ବିତର୍କ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ଉତ୍ସବ

ମହାଶିବରାତ୍ରି · Phalguna (Feb-Mar)

ଫାଲ୍ଗୁନ (ଫେବୃଆରୀ-ମାର୍ଚ୍ଚ)ରେ ଶିବଙ୍କ ରାତ୍ରି, ରାତିସାରା ପୂଜା ଓ ମହାଦୀପ ଉଠିବା ସହିତ।