Thirumandhamkunnu Bhagavathy Temple, Angadipuramतिरुमांधामकुन्नु भगवती मंदिर, अंगाडिपुरमതിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, അങ്ങാടിപ്പുറം

Deity and worship

The deity

The goddess as Bhadrakali, worshipped together with Shiva in the same sanctum.

Puja tradition

Kerala Tantric worship, following the customs of a Valluvanad royal temple.

Offerings and prasadam

The Mangalya Puja, offered by or for those who pray to marry, is the best-known offering. Devotees also offer red silk, lamps and flowers.

Devotees pray here for

Marriage above all, and the well-being of families. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry

Kerala temple custom applies: men usually remove shirts and wear a mundu or dhoti inside the enclosure, and women wear a sari or other traditional dress.

How to reach

Angadipuram railway station, on the Shoranur-Nilambur line, is close to the temple, and Perinthalmanna town is about 3 km away. Kozhikode airport is about 50 km.

Best time to visit

October to March, or during the Pooram if you want to see the festival.

Crowds

The Pooram and Navaratri, and the days when many Mangalya Pujas are booked.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Angadipuram, near Perinthalmanna, was the seat of the Valluvanad rulers (the Valluvakonathiri), and Thirumandhamkunnu Bhagavathy was their family goddess. The temple stands on a low hill, with the goddess and Shiva worshipped in the same sanctum.

The goddess is closely tied to the Mamankam, the great festival held every twelve years at Thirunavaya on the Bharathapuzha. After the Zamorin of Kozhikode took over the role of its patron, Valluvanad sent bands of warriors, the chavers, to fight their way to him at the festival, knowing they would almost certainly die. By tradition the chavers set out from Angadipuram after taking leave of the goddess. The last Mamankam was held in 1755.

The temple is said to have been damaged during the Mysore invasions of Malabar in the late 18th century and was later restored. It is now under the Malabar Devaswom Board.

ArchitectureDocumented history

The temple is in the Kerala style, with a sanctum under a sloping roof inside a walled enclosure (nalambalam), and the usual flagstaff, lamp posts and courtyard. The Pooram processions use the open ground around the hill.

PhilosophyInterpretation

The goddess who blessed warriors on their way to battle is now asked to bless marriages and families.

Meaning todayInterpretation

Young women and men from across Malabar come for the Mangalya Puja, and the Pooram draws large crowds with elephants and percussion.

Festivals

Thirumandhamkunnu Pooram · Meenam (Mar-Apr)

An eleven-day festival with elephants, percussion and processions, the largest event in the Angadipuram area.

Navaratri · Kanni (Sep-Oct)

Nine nights of worship, ending with Vidyarambham, when children are initiated into writing.

देवता और पूजा

देवता

भद्रकाली रूप में देवी, जो उसी गर्भगृह में शिव के साथ पूजी जाती हैं।

पूजा परंपरा

केरल तांत्रिक पूजा, वल्लुवनाड के राजमंदिर की परंपराओं के अनुसार।

चढ़ावा और प्रसाद

मांगल्य पूजा, जो विवाह की कामना करने वालों द्वारा या उनके लिए की जाती है, सबसे प्रसिद्ध चढ़ावा है। भक्त लाल रेशम, दीप और फूल भी चढ़ाते हैं।

भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं

सबसे बढ़कर विवाह, और परिवार का कल्याण। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश

केरल के मंदिरों का नियम लागू है: पुरुष प्रायः परिसर में कमीज़ उतारकर मुंडु या धोती पहनते हैं, और स्त्रियाँ साड़ी या अन्य पारंपरिक वस्त्र पहनती हैं।

कैसे पहुँचें

शोरनूर-नीलांबूर लाइन पर अंगाडिपुरम रेलवे स्टेशन मंदिर के पास है, और पेरिन्तलमण्णा शहर लगभग 3 किमी दूर है। कोझिकोड हवाई अड्डा लगभग 50 किमी है।

जाने का अच्छा समय

अक्टूबर से मार्च, या उत्सव देखना हो तो पूरम के समय।

भीड़

पूरम और नवरात्रि, और वे दिन जब बहुत-सी मांगल्य पूजाएँ बुक होती हैं।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

पेरिन्तलमण्णा के पास अंगाडिपुरम वल्लुवनाड शासकों (वल्लुवकोनातिरि) की राजधानी था, और तिरुमांधमकुन्नु भगवती उनकी कुलदेवी थीं। मंदिर एक नीची पहाड़ी पर है, जहाँ देवी और शिव एक ही गर्भगृह में पूजे जाते हैं।

देवी का गहरा संबंध मामांकम से है, जो भारतपुझा के किनारे तिरुनावाया में हर बारह वर्ष में होने वाला महोत्सव था। कोझिकोड के ज़मोरिन द्वारा उसका संरक्षक पद ले लेने के बाद वल्लुवनाड योद्धाओं के दल, जिन्हें चावेर कहते थे, उत्सव में उन तक लड़ते हुए पहुँचने भेजे जाते थे, यह जानते हुए कि वे लगभग निश्चित रूप से मारे जाएँगे। परंपरा के अनुसार चावेर देवी से विदा लेकर अंगाडिपुरम से निकलते थे। अंतिम मामांकम 1755 में हुआ।

कहा जाता है कि अठारहवीं सदी के अंत में मालाबार पर मैसूर के आक्रमणों में मंदिर को क्षति पहुँची और बाद में उसका जीर्णोद्धार हुआ। अब यह मालाबार देवस्वम बोर्ड के अधीन है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर केरल शैली में है: ढलवाँ छत वाला गर्भगृह, चारदीवारी (नालम्बलम) के भीतर, और सामान्य ध्वजस्तंभ, दीपस्तंभ व आँगन। पूरम की शोभायात्राएँ पहाड़ी के आसपास के खुले मैदान में होती हैं।

दर्शनInterpretation

युद्ध को जाते योद्धाओं को आशीर्वाद देने वाली देवी से अब विवाह और परिवार के लिए आशीर्वाद माँगा जाता है।

आज का अर्थInterpretation

मालाबार भर से युवक-युवतियाँ मांगल्य पूजा के लिए आते हैं, और पूरम में हाथियों और वाद्यों के साथ बड़ी भीड़ होती है।

उत्सव

तिरुमांधमकुन्नु पूरम · Meenam (Mar-Apr)

हाथियों, वाद्यों और शोभायात्राओं वाला ग्यारह दिन का उत्सव, अंगाडिपुरम क्षेत्र का सबसे बड़ा आयोजन।

नवरात्रि · Kanni (Sep-Oct)

नौ रातों की पूजा, जो विद्यारंभम के साथ समाप्त होती है, जब बच्चों को अक्षर-आरंभ कराया जाता है।

ദേവതയും പൂജയും

ദേവത

ഭദ്രകാളീരൂപത്തിൽ ദേവി, ഒരേ ശ്രീകോവിലിൽ ശിവനോടൊപ്പം.

പൂജാ പാരമ്പര്യം

വള്ളുവനാട് രാജക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആചാരങ്ങൾ പിന്തുടരുന്ന കേരളീയ താന്ത്രിക പൂജ.

വഴിപാടുകളും പ്രസാദവും

വിവാഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ നടത്തുന്ന മാംഗല്യപൂജയാണ് ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ വഴിപാട്. ചുവന്ന പട്ട്, വിളക്ക്, പൂക്കൾ എന്നിവയും സമർപ്പിക്കുന്നു.

ഭക്തർ ഇവിടെ ഇതിനായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു

എല്ലാറ്റിലുമുപരി വിവാഹം, കുടുംബക്ഷേമം. ഇത് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസമാണ്, ഉറപ്പല്ല.

യാത്രാ ആസൂത്രണം

വേഷവും പ്രവേശനവും

കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രാചാരം ബാധകമാണ്: പുരുഷന്മാർ സാധാരണ ഷർട്ട് അഴിച്ച് മുണ്ട് ധരിച്ചാണ് മതിലകത്ത് പ്രവേശിക്കുന്നത്; സ്ത്രീകൾ സാരിയോ മറ്റ് പരമ്പരാഗത വസ്ത്രമോ ധരിക്കുന്നു.

എങ്ങനെ എത്താം

ഷൊർണൂർ-നിലമ്പൂർ പാതയിലെ അങ്ങാടിപ്പുറം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ക്ഷേത്രത്തിനടുത്താണ്; പെരിന്തൽമണ്ണ പട്ടണം ഏകദേശം 3 കി.മീ. കോഴിക്കോട് വിമാനത്താവളം ഏകദേശം 50 കി.മീ.

സന്ദർശിക്കാൻ നല്ല സമയം

ഒക്ടോബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെ; ഉത്സവം കാണണമെങ്കിൽ പൂരക്കാലം.

തിരക്ക്

പൂരം, നവരാത്രി, ധാരാളം മാംഗല്യപൂജകൾ ബുക്ക് ചെയ്യപ്പെടുന്ന ദിവസങ്ങൾ.

സമയങ്ങൾ കാലത്തിനും ഉത്സവങ്ങൾക്കുമനുസരിച്ച് മാറും; യാത്രയ്ക്ക് മുമ്പ് ഉറപ്പാക്കുക.

ചരിത്രംDocumented history

പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്കടുത്തുള്ള അങ്ങാടിപ്പുറം വള്ളുവനാട് രാജാക്കന്മാരുടെ (വള്ളുവക്കോനാതിരി) ആസ്ഥാനമായിരുന്നു; തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതി അവരുടെ കുലദേവതയും. ഒരു ചെറിയ കുന്നിൻമുകളിലുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ദേവിയും ശിവനും ഒരേ ശ്രീകോവിലിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ തീരത്ത് തിരുനാവായയിൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കവുമായി ദേവിക്ക് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരി മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം കൈക്കലാക്കിയ ശേഷം, വള്ളുവനാട് ചാവേറുകളെ അയച്ചിരുന്നു; ഉത്സവസ്ഥലത്ത് സാമൂതിരിയുടെ അടുത്തേക്ക് പൊരുതിക്കയറാൻ, മരണം ഏതാണ്ട് ഉറപ്പാണെന്നറിഞ്ഞുകൊണ്ട്. ചാവേറുകൾ ദേവിയോട് യാത്ര ചോദിച്ച് അങ്ങാടിപ്പുറത്തുനിന്ന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നാണ് പാരമ്പര്യം. അവസാന മാമാങ്കം 1755-ൽ ആയിരുന്നു.

പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം മലബാറിലെ മൈസൂർ ആക്രമണങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിന് കേടുപാടുണ്ടായെന്നും പിന്നീട് പുനരുദ്ധരിച്ചെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾ മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിലാണ്.

വാസ്തുവിദ്യDocumented history

ക്ഷേത്രം കേരളീയ ശൈലിയിലാണ്: ചരിഞ്ഞ മേൽക്കൂരയുള്ള ശ്രീകോവിൽ, നാലമ്പലം, കൊടിമരം, ദീപസ്തംഭങ്ങൾ, മുറ്റം. പൂരം എഴുന്നള്ളിപ്പുകൾ കുന്നിനു ചുറ്റുമുള്ള തുറസ്സായ സ്ഥലത്താണ് നടക്കുന്നത്.

ദർശനംInterpretation

യുദ്ധത്തിനു പോകുന്ന യോദ്ധാക്കളെ അനുഗ്രഹിച്ച ദേവിയോട് ഇന്ന് വിവാഹത്തിനും കുടുംബത്തിനുമായി അനുഗ്രഹം തേടുന്നു.

ഇന്നത്തെ അർത്ഥംInterpretation

മലബാറിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽനിന്നും യുവതീയുവാക്കൾ മാംഗല്യപൂജയ്ക്കെത്തുന്നു; ആനകളും മേളവുമായി പൂരത്തിന് വലിയ തിരക്കാണ്.

ഉത്സവങ്ങൾ

തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം · Meenam (Mar-Apr)

ആനകളും വാദ്യമേളങ്ങളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളുമായി പതിനൊന്ന് ദിവസത്തെ ഉത്സവം; അങ്ങാടിപ്പുറം പ്രദേശത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ആഘോഷം.

നവരാത്രി · Kanni (Sep-Oct)

ഒൻപത് രാത്രികളിലെ പൂജ; കുട്ടികളെ എഴുത്തിനിരുത്തുന്ന വിദ്യാരംഭത്തോടെ സമാപിക്കുന്നു.