Mammiyoor Mahadeva Templeमम्मियूर महादेव मंदिरമമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം

Deity and worship

The deity

Shiva and Parvati, with Vishnu, Ganapathy and Subrahmanya in separate shrines.

Puja tradition

Kerala Tantric worship.

Offerings and prasadam

Dhara, bel leaves and lamps.

Devotees pray here for

Pilgrims to Guruvayur come to complete their pilgrimage; devotees pray for health and family welfare. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry

Kerala temple custom applies: men usually remove shirts and wear a mundu or dhoti inside the enclosure, and women wear a sari or other traditional dress.

How to reach

Guruvayur railway station is about 1 km away. Kochi airport is about 80 km.

Best time to visit

October to March.

Crowds

Mahashivaratri, and the busy seasons at Guruvayur.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Mammiyoor stands a few hundred metres from the Guruvayur Krishna temple. Pilgrims hold that a visit to Guruvayur is incomplete without worship at Mammiyoor.

The story behind this is that when Guru (Brihaspati) and Vayu brought the image of Vishnu to Kerala, Shiva, who was doing penance at Rudratheertham, gave the place to them and moved to Mammiyoor. Guruvayur and Mammiyoor are therefore visited together.

The temple was renovated in the 20th century and is managed by the Malabar Devaswom Board.

ArchitectureDocumented history

The temple is in the Kerala style, with the main shrines of Shiva and Parvati and separate shrines of Vishnu, Ganapathy, Subrahmanya and others in the same enclosure.

PhilosophyInterpretation

Shiva giving his place to Vishnu shows the harmony of the two traditions.

Meaning todayInterpretation

Mammiyoor's Mahashivaratri and its Vishnu shrine make it a pair with Guruvayur for pilgrims.

Festivals

Mahashivaratri · Kumbham (Feb-Mar)

Night-long worship, with large numbers of Guruvayur pilgrims.

देवता और पूजा

देवता

शिव और पार्वती, साथ में विष्णु, गणपति और सुब्रह्मण्य के अलग देवालय।

पूजा परंपरा

केरल तांत्रिक पूजा।

चढ़ावा और प्रसाद

धारा, बेलपत्र और दीप।

भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं

गुरुवायूर के तीर्थयात्री अपनी यात्रा पूरी करने आते हैं; भक्त स्वास्थ्य और परिवार के कल्याण की प्रार्थना करते हैं। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश

केरल के मंदिरों का नियम लागू है: पुरुष प्रायः परिसर में कमीज़ उतारकर मुंडु या धोती पहनते हैं, और स्त्रियाँ साड़ी या अन्य पारंपरिक वस्त्र पहनती हैं।

कैसे पहुँचें

गुरुवायूर रेलवे स्टेशन लगभग 1 किमी है। कोच्चि हवाई अड्डा लगभग 80 किमी है।

जाने का अच्छा समय

अक्टूबर से मार्च।

भीड़

महाशिवरात्रि, और गुरुवायूर के व्यस्त मौसम।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

मम्मियूर गुरुवायूर कृष्ण मंदिर से कुछ सौ मीटर दूर है। तीर्थयात्री मानते हैं कि मम्मियूर में पूजा के बिना गुरुवायूर की यात्रा अधूरी है।

इसके पीछे की कथा यह है कि जब गुरु (बृहस्पति) और वायु विष्णु की मूर्ति केरल लाए, तो रुद्रतीर्थ पर तप कर रहे शिव ने वह स्थान उन्हें दे दिया और स्वयं मम्मियूर चले गए। इसलिए गुरुवायूर और मम्मियूर साथ-साथ दर्शन किए जाते हैं।

बीसवीं सदी में मंदिर का जीर्णोद्धार हुआ, और इसका प्रबंधन मालाबार देवस्वम बोर्ड करता है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर केरल शैली में है, जिसमें शिव और पार्वती के मुख्य देवालय और उसी प्राकार में विष्णु, गणपति, सुब्रह्मण्य आदि के अलग देवालय हैं।

दर्शनInterpretation

विष्णु को अपना स्थान देते शिव दोनों परंपराओं के सामंजस्य को दिखाते हैं।

आज का अर्थInterpretation

मम्मियूर की महाशिवरात्रि और इसका विष्णु मंदिर इसे तीर्थयात्रियों के लिए गुरुवायूर का जोड़ा बनाते हैं।

उत्सव

महाशिवरात्रि · Kumbham (Feb-Mar)

रात भर पूजा, बड़ी संख्या में गुरुवायूर तीर्थयात्रियों के साथ।

ദേവതയും പൂജയും

ദേവത

ശിവനും പാർവതിയും; വിഷ്ണു, ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ എന്നിവർക്ക് പ്രത്യേക ശ്രീകോവിലുകൾ.

പൂജാ പാരമ്പര്യം

കേരളീയ താന്ത്രിക പൂജ.

വഴിപാടുകളും പ്രസാദവും

ധാര, കൂവളയില, വിളക്ക്.

ഭക്തർ ഇവിടെ ഇതിനായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു

ഗുരുവായൂർ ഭക്തർ ദർശനം പൂർത്തിയാക്കാൻ എത്തുന്നു; ആരോഗ്യത്തിനും കുടുംബക്ഷേമത്തിനും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇത് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസമാണ്, ഉറപ്പല്ല.

യാത്രാ ആസൂത്രണം

വേഷവും പ്രവേശനവും

കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രാചാരം ബാധകമാണ്: പുരുഷന്മാർ സാധാരണ ഷർട്ട് അഴിച്ച് മുണ്ട് ധരിച്ചാണ് മതിലകത്ത് പ്രവേശിക്കുന്നത്; സ്ത്രീകൾ സാരിയോ മറ്റ് പരമ്പരാഗത വസ്ത്രമോ ധരിക്കുന്നു.

എങ്ങനെ എത്താം

ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ഏകദേശം 1 കി.മീ. കൊച്ചി വിമാനത്താവളം ഏകദേശം 80 കി.മീ.

സന്ദർശിക്കാൻ നല്ല സമയം

ഒക്ടോബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെ.

തിരക്ക്

മഹാശിവരാത്രിയും ഗുരുവായൂരിലെ തിരക്കേറിയ കാലങ്ങളും.

സമയങ്ങൾ കാലത്തിനും ഉത്സവങ്ങൾക്കുമനുസരിച്ച് മാറും; യാത്രയ്ക്ക് മുമ്പ് ഉറപ്പാക്കുക.

ചരിത്രംDocumented history

ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിൽനിന്ന് ഏതാനും നൂറ് മീറ്റർ അകലെയാണ് മമ്മിയൂർ. മമ്മിയൂരിൽ തൊഴാതെയുള്ള ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർണമല്ലെന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം.

ഗുരുവും (ബൃഹസ്പതി) വായുവും വിഷ്ണുവിഗ്രഹം കേരളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ, രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്തിരുന്ന ശിവൻ ആ സ്ഥലം അവർക്ക് നൽകി മമ്മിയൂരിലേക്ക് മാറിയെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. അതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരും മമ്മിയൂരും ഒരുമിച്ച് ദർശിക്കുന്നത്.

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിച്ചു; മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡാണ് നടത്തുന്നത്.

വാസ്തുവിദ്യDocumented history

ശിവന്റെയും പാർവതിയുടെയും പ്രധാന ശ്രീകോവിലുകളും അതേ മതിലകത്ത് വിഷ്ണു, ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ തുടങ്ങിയവരുടെ പ്രത്യേക ശ്രീകോവിലുകളുമുള്ള കേരളീയ ശൈലിയിലുള്ള ക്ഷേത്രം.

ദർശനംInterpretation

വിഷ്ണുവിന് സ്വന്തം സ്ഥാനം നൽകിയ ശിവൻ ഇരു പാരമ്പര്യങ്ങളുടെയും ഐക്യം കാണിക്കുന്നു.

ഇന്നത്തെ അർത്ഥംInterpretation

മമ്മിയൂരിലെ മഹാശിവരാത്രിയും വിഷ്ണുസന്നിധിയും തീർത്ഥാടകർക്ക് ഇതിനെ ഗുരുവായൂരിന്റെ ജോടിയാക്കുന്നു.

ഉത്സവങ്ങൾ

മഹാശിവരാത്രി · Kumbham (Feb-Mar)

ധാരാളം ഗുരുവായൂർ ഭക്തരോടൊപ്പം രാത്രി മുഴുവൻ നീളുന്ന പൂജ.