Lakshminarayana Temple, Hosaholaluलक्ष्मीनारायण मंदिर, होसहोलालुಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೊಸಹೊಳಲು

ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೊಸಹೊಳಲು

Living templeVesara / Karnata DravidaHoysalaASI Monument of National Importance
Presiding deity
Narayana
Where
Hosaholalu, near K. R. Pet town, Mandya district, Karnataka
Main festivals
Vaikuntha Ekadashi (Margashirsha (Dec-Jan))
Worship today
Yes
Period
Late medieval (1200-1526)

A 13th-century Hoysala temple with three shrines (trikuta) at Hosaholalu near Krishnarajpet, dedicated to Narayana, Venugopala and Lakshmi Narasimha. Its star-shaped walls are covered with friezes of animals and epic scenes, among the finest of the late Hoysala period.

Deity and worship

The deity
Vishnu as Narayana, with Venugopala and Lakshmi Narasimha in the side shrines.
Puja tradition
Vaishnava worship in the Sri Vaishnava manner, by local priests.
Offerings and prasadam
Tulasi, flowers and sweets.
Devotees pray here for
The welfare of the family and village; most visitors come for the architecture. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry
The temple is protected by the Archaeological Survey of India. Footwear is removed at the temple, and carvings must not be touched or climbed.
How to reach
Hosaholalu is about 1 km from Krishnarajpet town, which is about 60 km from Mysuru and 45 km from Mandya. Mandya and Mysuru have the nearest major railway stations; Mysuru airport is about 65 km away.
Best time to visit
October to March.
Crowds
Usually quiet; local festival days.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Hosaholalu is a village, now part of the extended town of Krishnarajpet, in the Hoysala heartland of southern Karnataka. Its Lakshminarayana temple was built in the 13th century and is usually placed in the reign of the Hoysala king Vira Someshwara (about 1235-1263), on grounds of style; no foundation inscription is known.

It belongs to the late phase of Hoysala building, the same as the Keshava temple at Somanathapura (1258), which it closely resembles in plan and ornament. The temple is protected by the Archaeological Survey of India and is still in worship.

Hosaholalu lies off the main tourist routes and is much less visited than Belur or Somanathapura, though its carving is of the same quality.

ArchitectureDocumented history

The temple is a trikuta, with three shrines opening off a common closed hall. The main shrine, facing east, has a vestibule with its own tower and holds Narayana; the southern shrine holds Venugopala, Krishna playing the flute, and the northern shrine Lakshmi Narasimha. All three stand on a raised platform (jagati) that follows the star-shaped plan of the walls.

The outer walls carry the classic Hoysala sequence of friezes: elephants, horsemen, scrolls, scenes from the Ramayana, Mahabharata and Bhagavata, makaras and swans, with a row of large images of gods above. The soapstone (chloritic schist) is carved in fine detail, and the hall has lathe-turned pillars and carved ceilings.

PhilosophyInterpretation

Three forms of Vishnu in one temple, Narayana, Krishna and Narasimha, show the gentle, the playful and the fierce aspects of the same god.

Meaning todayInterpretation

The temple is one of the best-preserved late Hoysala temples, and draws students of Hoysala art as well as local worshippers.

Festivals

Vaikuntha Ekadashi · Margashirsha (Dec-Jan)
The Ekadashi of the bright half of Margashirsha or Pausha (December-January), when the northern door of Vishnu temples is opened and devotees pass through it.

कृष्णराजपेट के पास होसहोलालु में तेरहवीं सदी का होयसल त्रिकूट (तीन गर्भगृहों वाला) मंदिर, जो नारायण, वेणुगोपाल और लक्ष्मी नरसिंह को समर्पित है। इसकी तारे के आकार की दीवारें पशुओं और महाकाव्य दृश्यों की पट्टियों से ढकी हैं, जो उत्तर होयसल काल की श्रेष्ठ कृतियों में हैं।

देवता और पूजा

देवता
नारायण के रूप में विष्णु, और पार्श्व गर्भगृहों में वेणुगोपाल और लक्ष्मी नरसिंह।
पूजा परंपरा
स्थानीय पुजारियों द्वारा श्रीवैष्णव पद्धति से वैष्णव पूजा।
चढ़ावा और प्रसाद
तुलसी, फूल और मिठाई।
भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं
परिवार और गाँव का कल्याण; अधिकांश यात्री स्थापत्य के लिए आते हैं। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश
मंदिर भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण द्वारा संरक्षित है। मंदिर पर जूते उतारे जाते हैं, और नक्काशी को छूना या उस पर चढ़ना मना है।
कैसे पहुँचें
होसहोलालु कृष्णराजपेट नगर से लगभग 1 किमी है, जो मैसूरु से लगभग 60 किमी और मंड्या से 45 किमी है। निकटतम बड़े रेलवे स्टेशन मंड्या और मैसूरु हैं; मैसूरु हवाई अड्डा लगभग 65 किमी है।
जाने का अच्छा समय
अक्टूबर से मार्च।
भीड़
सामान्यतः शांत; स्थानीय उत्सव के दिन।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

होसहोलालु दक्षिणी कर्नाटक के होयसल हृदयक्षेत्र का एक गाँव है, जो अब कृष्णराजपेट नगर के विस्तार का हिस्सा है। इसका लक्ष्मीनारायण मंदिर तेरहवीं सदी में बना और शैली के आधार पर इसे सामान्यतः होयसल राजा वीर सोमेश्वर (लगभग 1235-1263) के शासनकाल का माना जाता है; कोई स्थापना शिलालेख ज्ञात नहीं है।

यह होयसल निर्माण के उत्तर चरण का है, उसी चरण का जिसका सोमनाथपुर का केशव मंदिर (1258) है, जिससे यह योजना और अलंकरण में बहुत मिलता है। मंदिर भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण द्वारा संरक्षित है और आज भी पूजा में है।

होसहोलालु मुख्य पर्यटन मार्गों से हटकर है और बेलूर या सोमनाथपुर की तुलना में बहुत कम लोग यहाँ आते हैं, यद्यपि इसकी नक्काशी उसी स्तर की है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर त्रिकूट है, जिसके तीन गर्भगृह एक साझे बंद मंडप में खुलते हैं। पूर्वमुखी मुख्य गर्भगृह के अंतराल पर अपना शिखर है और उसमें नारायण हैं; दक्षिणी गर्भगृह में बाँसुरी बजाते कृष्ण वेणुगोपाल और उत्तरी में लक्ष्मी नरसिंह हैं। तीनों एक ऊँचे चबूतरे (जगती) पर खड़े हैं, जो दीवारों की तारकाकार योजना का अनुसरण करता है।

बाहरी दीवारों पर होयसल पट्टियों का पारंपरिक क्रम है: हाथी, घुड़सवार, लताएँ, रामायण, महाभारत और भागवत के दृश्य, मकर और हंस, और ऊपर देवताओं की बड़ी प्रतिमाओं की पंक्ति। सेलखड़ी (क्लोराइटिक शिस्ट) पर बारीक नक्काशी है, और मंडप में खराद पर गढ़े स्तंभ और नक्काशीदार छतें हैं।

दर्शनInterpretation

एक ही मंदिर में विष्णु के तीन रूप, नारायण, कृष्ण और नरसिंह, एक ही देवता के सौम्य, लीलामय और उग्र पक्षों को दिखाते हैं।

आज का अर्थInterpretation

यह मंदिर सबसे अच्छी तरह संरक्षित उत्तर होयसल मंदिरों में से है, और होयसल कला के विद्यार्थियों के साथ स्थानीय उपासकों को भी आकर्षित करता है।

उत्सव

वैकुंठ एकादशी · Margashirsha (Dec-Jan)
मार्गशीर्ष या पौष (दिसंबर-जनवरी) के शुक्ल पक्ष की एकादशी, जब विष्णु मंदिरों का उत्तरी द्वार खोला जाता है और भक्त उससे होकर निकलते हैं।

यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।

ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ಬಳಿಯ ಹೊಸಹೊಳಲಿನಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ, ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊಯ್ಸಳ ತ್ರಿಕೂಟ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಇದರ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಗೋಡೆಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ

ದೇವತೆ
ನಾರಾಯಣನಾಗಿ ವಿಷ್ಣು; ಪಾರ್ಶ್ವ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ.
ಪೂಜಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ
ಸ್ಥಳೀಯ ಅರ್ಚಕರಿಂದ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಪದ್ಧತಿಯ ವೈಷ್ಣವ ಪೂಜೆ.
ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ
ತುಳಸಿ, ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿ.
ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ
ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮದ ಕ್ಷೇಮ; ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ, ಖಾತರಿಯಲ್ಲ.

ಯಾತ್ರೆಯ ಯೋಜನೆ

ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ
ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಾದರಕ್ಷೆ ತೆಗೆಯಬೇಕು; ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಬಾರದು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಬಾರದು.
ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ
ಹೊಸಹೊಳಲು ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 1 ಕಿ.ಮೀ.; ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 60 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಮಂಡ್ಯದಿಂದ 45 ಕಿ.ಮೀ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು; ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸುಮಾರು 65 ಕಿ.ಮೀ.
ಭೇಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಲ
ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್.
ಜನಸಂದಣಿ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಂತ; ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಸವದ ದಿನಗಳು.

ಸಮಯಗಳು ಋತು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಇತಿಹಾಸDocumented history

ಹೊಸಹೊಳಲು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊಯ್ಸಳ ಹೃದಯಭಾಗದ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ; ಈಗ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ಪಟ್ಟಣದ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಭಾಗ. ಇಲ್ಲಿನ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು; ಶೈಲಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವೀರ ಸೋಮೇಶ್ವರನ (ಸುಮಾರು 1235-1263) ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾಪನಾ ಶಾಸನ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೊನೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಸೋಮನಾಥಪುರದ ಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನದ (1258) ಹಂತವೇ; ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಹಳ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದು ಇಂದಿಗೂ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಹೊಸಹೊಳಲು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಬೇಲೂರು ಅಥವಾ ಸೋಮನಾಥಪುರಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ಇದರ ಕೆತ್ತನೆ ಅದೇ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದು.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪDocumented history

ದೇವಸ್ಥಾನ ತ್ರಿಕೂಟ; ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಚ್ಚಿದ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾದ ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಶಿಖರವುಳ್ಳ ಸುಕನಾಸಿ ಇದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನಿದ್ದಾನೆ; ದಕ್ಷಿಣದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳಲು ನುಡಿಸುವ ಕೃಷ್ಣ ವೇಣುಗೋಪಾಲ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ. ಮೂರೂ ಗೋಡೆಗಳ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಎತ್ತರದ ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿವೆ.

ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಯ್ಸಳ ಪಟ್ಟಿಕೆಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಮವಿದೆ: ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆ ಸವಾರರು, ಬಳ್ಳಿಗಳು, ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಭಾಗವತದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಮಕರಗಳು ಮತ್ತು ಹಂಸಗಳು, ಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಸಾಲು. ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ (ಕ್ಲೋರೈಟಿಕ್ ಶಿಸ್ಟ್) ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಯಿದೆ; ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಿ ಕಡೆದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತಿದ ಛಾವಣಿಗಳಿವೆ.

ತತ್ತ್ವInterpretation

ಒಂದೇ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ರೂಪಗಳು, ನಾರಾಯಣ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹ, ಒಬ್ಬನೇ ದೇವರ ಸೌಮ್ಯ, ಲೀಲಾಮಯ ಮತ್ತು ಉಗ್ರ ಮುಖಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಇಂದಿನ ಅರ್ಥInterpretation

ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಉತ್ತರ ಹೊಯ್ಸಳ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ಹೊಯ್ಸಳ ಕಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರನ್ನೂ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಉತ್ಸವಗಳು

ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ · Margashirsha (Dec-Jan)
ಮಾರ್ಗಶಿರ ಅಥವಾ ಪುಷ್ಯ (ಡಿಸೆಂಬರ್-ಜನವರಿ) ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿ; ಅಂದು ವಿಷ್ಣು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಅದರ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಅನುವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕರಡು; ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ.

Timeline

  1. 1240–1260constructedprobable
    Hoysala patrons
    The trikuta temple is built in the late Hoysala style.
    About 1250, in the reign of Vira Someshwara; dated by style

Nearby temples

Sources

  1. Wikipedia: Lakshminarayana Temple, Hosaholalutertiary

Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact. Each event on the timeline is marked as documented, probable, traditional or disputed.

Suggest an edit

Spotted a mistake or know more about this temple? Tell us, with a source if you have one.