Kaitabheshvara Temple, Kubaturकैटभेश्वर मंदिर, कुबटूरಕೈಟಭೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕುಬಟೂರು

ಕೈಟಭೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕುಬಟೂರು

Living templeVesara / Karnata DravidaBadami / Western ChalukyaASI Monument of National Importance
Presiding deity
Kaitabheshvara, also called Kotishvara or Kotinatha
Where
Kubatur, near Anavatti, Shivamogga district, Karnataka
Main festivals
Mahashivaratri (Magha (Feb-Mar))
Worship today
Yes
Period
Early medieval (750-1200)

A Western Chalukya temple of Shiva at Kubatur, near Anavatti in Shivamogga district, the old town of Kuppattur. Its god is named Kotinatha in inscriptions, and the temple received gifts from the Chalukyas, Seunas and Hoysalas over two centuries.

Deity and worship

The deity
Shiva as Kaitabheshvara (Kotinatha), a linga.
Puja tradition
Shaiva; worship continues in the protected monument.
Offerings and prasadam
Bilva leaves, water and flowers.
Devotees pray here for
The welfare of the village; visitors also come for the history. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry
The temple is protected by the Archaeological Survey of India. Footwear is removed at the temple, and carvings must not be touched or climbed.
How to reach
Kubatur is about 10 km from Anavatti and about 30 km from Soraba. Shivamogga railway station is about 90 km away and Shivamogga airport about 85 km.
Best time to visit
October to February. The Malnad monsoon is very heavy.
Crowds
Usually quiet; Mahashivaratri.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Kubatur, near Anavatti in Soraba taluk, appears in inscriptions as Kuppattur, Kuntala Nagara and Kotipura. It was a temple town under several dynasties, and the earliest inscription found there, badly damaged, dates from about 950 under the Rashtrakuta king Krishna III.

The Kaitabheshvara temple, called Kotinatha or Kotishvara in the inscriptions, is usually dated to the 11th century. It is often credited to the Hoysala chief Vinayaditya, who ruled as a feudatory of the Western Chalukya emperor Vikramaditya VI, but no foundation inscription survives, and its earliest Chalukya inscriptions already mention it. One inscription praises the temple as rivalling Kailasa.

Gifts and repairs were recorded under the Chalukyas, the Seunas and the Hoysalas, and an Old Kannada inscription in the hall dates from the 1240s. The temple is protected by the Archaeological Survey of India.

ArchitectureDocumented history

The temple has a sanctum, a vestibule, a closed hall and an open pillared hall in front. The Archaeological Survey of India describes the style as Chalukyan, and the art historian Adam Hardy places it among the non-mainstream later Chalukya works. The tower over the sanctum is in the stepped Vesara manner of the period.

The open hall has lathe-turned pillars and carved ceilings, and the doorways have fine figure work. Several inscribed slabs stand in and around the temple.

Stories and local loreTradition and folklore

Local tradition links Kubatur with Kuntala Nagara, the city of Prince Chandrahasa in the story told in the Jaimini Bharata.

PhilosophyInterpretation

Kaitabha was a demon killed by Vishnu; the god's name here joins Shiva with that victory, a sign of how freely the two traditions met in this region.

Meaning todayInterpretation

The temple is one of the lesser-known Chalukya monuments of the Malnad and draws students of the period's art and inscriptions.

Festivals

Mahashivaratri · Magha (Feb-Mar)
The great night of Shiva in Magha or Phalguna (February-March), with worship through the night by the villagers.

शिवमोग्गा ज़िले में आनवट्टी के पास कुबटूर, प्राचीन कुप्पट्टूर नगर, में पश्चिमी चालुक्य काल का शिव मंदिर। शिलालेखों में इसके देवता को कोटिनाथ कहा गया है, और मंदिर को दो सदियों तक चालुक्यों, सेउणों और होयसलों से दान मिले।

देवता और पूजा

देवता
कैटभेश्वर (कोटिनाथ) के रूप में शिव, एक लिंग।
पूजा परंपरा
शैव; संरक्षित स्मारक में पूजा जारी है।
चढ़ावा और प्रसाद
बेलपत्र, जल और फूल।
भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं
गाँव का कल्याण; यात्री इतिहास के लिए भी आते हैं। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश
मंदिर भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण द्वारा संरक्षित है। मंदिर पर जूते उतारे जाते हैं, और नक्काशी को छूना या उस पर चढ़ना मना है।
कैसे पहुँचें
कुबटूर आनवट्टी से लगभग 10 किमी और सोरब से लगभग 30 किमी है। शिवमोग्गा रेलवे स्टेशन लगभग 90 किमी और शिवमोग्गा हवाई अड्डा लगभग 85 किमी है।
जाने का अच्छा समय
अक्टूबर से फ़रवरी। मलनाड का मानसून बहुत भारी होता है।
भीड़
सामान्यतः शांत; महाशिवरात्रि।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

सोरब तालुक में आनवट्टी के पास कुबटूर शिलालेखों में कुप्पट्टूर, कुंतल नगर और कोटिपुर के नाम से आता है। यह कई राजवंशों के अधीन मंदिर नगर था, और यहाँ मिला सबसे पुराना, बुरी तरह क्षतिग्रस्त शिलालेख लगभग 950 का, राष्ट्रकूट राजा कृष्ण तृतीय के समय का है।

कैटभेश्वर मंदिर, जिसे शिलालेखों में कोटिनाथ या कोटीश्वर कहा गया है, सामान्यतः ग्यारहवीं सदी का माना जाता है। इसका श्रेय प्रायः होयसल सरदार विनयादित्य को दिया जाता है, जो पश्चिमी चालुक्य सम्राट विक्रमादित्य षष्ठ के सामंत थे, पर कोई स्थापना शिलालेख नहीं बचा, और इसके सबसे पुराने चालुक्य शिलालेख पहले से ही इसका उल्लेख करते हैं। एक शिलालेख मंदिर की प्रशंसा कैलास से होड़ लेने वाले के रूप में करता है।

चालुक्यों, सेउणों और होयसलों के अधीन दान और मरम्मत दर्ज हैं, और मंडप में एक पुरानी कन्नड़ शिलालेख 1240 के दशक का है। मंदिर भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण द्वारा संरक्षित है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर में गर्भगृह, अंतराल, बंद मंडप और सामने खुला स्तंभयुक्त मंडप है। भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण इसकी शैली को चालुक्य बताता है, और कला इतिहासकार एडम हार्डी इसे उत्तर चालुक्य काल की मुख्यधारा से हटकर बनी कृतियों में रखते हैं। गर्भगृह के ऊपर का शिखर उस काल की सोपानाकार वेसर शैली में है।

खुले मंडप में खराद-गढ़े स्तंभ और नक्काशीदार छतें हैं, और द्वारों पर सुंदर आकृतियाँ हैं। मंदिर के भीतर और आसपास कई शिलालेख-पट्ट खड़े हैं।

ऐतिह्य और कथाएँTradition and folklore

स्थानीय परंपरा कुबटूर को कुंतल नगर से जोड़ती है, जो जैमिनी भारत में कही गई कथा के राजकुमार चंद्रहास की नगरी थी।

दर्शनInterpretation

कैटभ एक असुर था जिसे विष्णु ने मारा; यहाँ देवता का नाम शिव को उस विजय से जोड़ता है, जो दिखाता है कि इस क्षेत्र में दोनों परंपराएँ कितनी सहजता से मिलती थीं।

आज का अर्थInterpretation

यह मलनाड के कम ज्ञात चालुक्य स्मारकों में से है और उस काल की कला और शिलालेखों के विद्यार्थियों को आकर्षित करता है।

उत्सव

महाशिवरात्रि · Magha (Feb-Mar)
माघ या फाल्गुन (फ़रवरी-मार्च) में शिव की महान रात्रि, जब ग्रामवासी रात भर पूजा करते हैं।

यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆನವಟ್ಟಿ ಬಳಿಯ ಕುಬಟೂರಿನಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಕುಪ್ಪಟ್ಟೂರು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ಕಾಲದ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ದೇವರನ್ನು ಕೋಟಿನಾಥ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ; ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಸೇವುಣರು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ದತ್ತಿಗಳು ಸಂದವು.

ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ

ದೇವತೆ
ಕೈಟಭೇಶ್ವರನಾಗಿ (ಕೋಟಿನಾಥ) ಶಿವ, ಲಿಂಗರೂಪ.
ಪೂಜಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ
ಶೈವ; ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ
ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, ನೀರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳು.
ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ
ಗ್ರಾಮದ ಕ್ಷೇಮ; ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ, ಖಾತರಿಯಲ್ಲ.

ಯಾತ್ರೆಯ ಯೋಜನೆ

ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ
ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಾದರಕ್ಷೆ ತೆಗೆಯಬೇಕು; ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಬಾರದು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಬಾರದು.
ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ
ಕುಬಟೂರು ಆನವಟ್ಟಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಸೊರಬದಿಂದ ಸುಮಾರು 30 ಕಿ.ಮೀ. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಸುಮಾರು 90 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸುಮಾರು 85 ಕಿ.ಮೀ.
ಭೇಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಲ
ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ. ಮಲೆನಾಡಿನ ಮಳೆಗಾಲ ಬಹಳ ಭಾರೀ.
ಜನಸಂದಣಿ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಂತ; ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ.

ಸಮಯಗಳು ಋತು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಇತಿಹಾಸDocumented history

ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆನವಟ್ಟಿ ಬಳಿಯ ಕುಬಟೂರು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಪ್ಪಟ್ಟೂರು, ಕುಂತಳನಗರ ಮತ್ತು ಕೋಟಿಪುರ ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವು ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು; ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ, ಬಹಳ ಹಾನಿಗೊಂಡ ಶಾಸನ ಸುಮಾರು 950ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜ ಮೂರನೇ ಕೃಷ್ಣನ ಕಾಲದ್ದು.

ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟಿನಾಥ ಅಥವಾ ಕೋಟೀಶ್ವರ ಎನಿಸಿದ ಕೈಟಭೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆರನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ಆಳಿದ ಹೊಯ್ಸಳ ಮುಖಂಡ ವಿನಯಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ಇದರ ಶ್ರೇಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾಪನಾ ಶಾಸನ ಉಳಿದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚಾಲುಕ್ಯ ಶಾಸನಗಳೇ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಶಾಸನ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಸರಿಸಾಟಿ ಎಂದು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ.

ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಸೇವುಣರು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ; ಮಂಟಪದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹಳಗನ್ನಡ ಶಾಸನ 1240ರ ದಶಕದ್ದು. ದೇವಸ್ಥಾನ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪDocumented history

ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿ, ಸುಕನಾಸಿ, ಮುಚ್ಚಿದ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ತೆರೆದ ಕಂಬಗಳ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ ಇದರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಚಾಲುಕ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತದೆ; ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ ಇದನ್ನು ನಂತರದ ಚಾಲುಕ್ಯ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯಧಾರೆಯಿಂದ ಹೊರತಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲಿನ ಶಿಖರ ಆ ಕಾಲದ ಹಂತಹಂತದ ವೇಸರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ತೆರೆದ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಣಿ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತಿದ ಛಾವಣಿಗಳಿವೆ; ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರ ಆಕೃತಿಗಳಿವೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೂ ಸುತ್ತಲೂ ಹಲವು ಶಾಸನಫಲಕಗಳು ನಿಂತಿವೆ.

ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳುTradition and folklore

ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆ ಕುಬಟೂರನ್ನು ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಕಥೆಯ ರಾಜಕುಮಾರ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ನಗರವಾದ ಕುಂತಳನಗರದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.

ತತ್ತ್ವInterpretation

ಕೈಟಭ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಹತನಾದ ರಾಕ್ಷಸ; ಇಲ್ಲಿ ದೇವರ ಹೆಸರು ಶಿವನನ್ನು ಆ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿ ಬೆರೆತಿದ್ದವು ಎಂಬುದರ ಸೂಚನೆ.

ಇಂದಿನ ಅರ್ಥInterpretation

ಇದು ಮಲೆನಾಡಿನ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಚಿತ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ಆ ಕಾಲದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಉತ್ಸವಗಳು

ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ · Magha (Feb-Mar)
ಮಾಘ ಅಥವಾ ಫಾಲ್ಗುಣದಲ್ಲಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್) ಶಿವನ ಮಹಾರಾತ್ರಿ; ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಅನುವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕರಡು; ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ.

Timeline

  1. 950otherdocumented
    The earliest inscription at Kubatur is set up under the Rashtrakuta king Krishna III.
    Badly damaged inscription
  2. 1050–1100constructedprobable
    The temple is built; often credited to the Hoysala chief Vinayaditya, then a feudatory of the Western Chalukyas, but no foundation inscription survives.
    11th c.; attribution varies
  3. 1241–1249otherdocumented
    An Old Kannada inscription is set up in the hall.

Nearby temples

Sources

  1. Wikipedia: Kaitabheshvara Temple, Kubaturtertiary

Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact. Each event on the timeline is marked as documented, probable, traditional or disputed.

Suggest an edit

Spotted a mistake or know more about this temple? Tell us, with a source if you have one.