Siddhesvara Temple, Haveriसिद्धेश्वर मंदिर, हावेरीಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹಾವೇರಿ

ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹಾವೇರಿ

Living templeVesara / Karnata DravidaBadami / Western ChalukyaASI Monument of National Importance
Presiding deity
Siddhesvara, a linga
Where
Haveri town, Haveri district, Karnataka
Main festivals
Mahashivaratri (Magha (Feb-Mar))
Worship today
Yes
Period
Early medieval (750-1200)

A Western Chalukya temple of the late 11th and early 12th centuries in Haveri town, unusual for facing west. Its hall holds fine sculptures of Uma-Mahesvara, Vishnu with Lakshmi, Surya, Ganesha and Kartikeya.

Deity and worship

The deity
Shiva as Siddhesvara, a linga; Uma-Mahesvara and other images in the hall.
Puja tradition
Shaiva; worship continues in the protected monument.
Offerings and prasadam
Bilva leaves, water and flowers.
Devotees pray here for
The welfare of the family; visitors also come for the sculpture. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry
The temple is protected by the Archaeological Survey of India. Footwear is removed at the temple, and carvings must not be touched or climbed.
How to reach
The temple is in Haveri town, about 2 km from Haveri railway station. Hubballi airport is about 75 km away.
Best time to visit
October to February.
Crowds
Mahashivaratri.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Haveri, in central Karnataka, was known in inscriptions as Nalapuri, and was a town of the Western Chalukyas of Kalyani. The Siddhesvara temple is its oldest monument. Inscriptions at the site date from 1087 to 1108, which suggests that the temple was first consecrated in the late 11th century, although its art is usually described as 12th-century Western Chalukya work.

The temple is unusual in facing west, while most Chalukya temples face east. Some scholars have suggested that it may first have been a temple of another deity, as the images in its hall include Vishnu, Surya and a Uma-Mahesvara group, but the Shiva linga is now worshipped in the sanctum.

The temple is protected by the Archaeological Survey of India.

ArchitectureDocumented history

The temple stands on a raised platform and has a sanctum, a vestibule and a hall with porches. The tower over the sanctum is in the stepped Vesara manner of the Western Chalukyas, though its upper parts are damaged. The outer walls have pilasters, miniature towers and niches, in the 'Gadag style' that blends Dravida and Nagara elements.

The hall holds the temple's best sculpture: Uma-Mahesvara, with a four-armed Shiva holding a drum, trident and rosary and resting his fourth arm on Uma seated on his lap; Vishnu with Lakshmi; Surya; Naga and Nagini; Ganesha; and Kartikeya.

PhilosophyInterpretation

Shiva seated with Uma on his lap, carved in the hall, is the god as householder and the union of consciousness and power.

Meaning todayInterpretation

The temple is the main historic monument of Haveri town, and a stop on the Chalukya temple route between Lakkundi, Gadag and Hangal.

Festivals

Mahashivaratri · Magha (Feb-Mar)
The great night of Shiva in Magha or Phalguna (February-March), with worship through the night.

हावेरी नगर में ग्यारहवीं सदी के अंत और बारहवीं सदी के आरंभ का पश्चिमी चालुक्य मंदिर, जो पश्चिममुखी होने के कारण असामान्य है। इसके मंडप में उमा-महेश्वर, लक्ष्मी सहित विष्णु, सूर्य, गणेश और कार्तिकेय की सुंदर मूर्तियाँ हैं।

देवता और पूजा

देवता
सिद्धेश्वर के रूप में शिव, एक लिंग; मंडप में उमा-महेश्वर और अन्य प्रतिमाएँ।
पूजा परंपरा
शैव; संरक्षित स्मारक में पूजा जारी है।
चढ़ावा और प्रसाद
बेलपत्र, जल और फूल।
भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं
परिवार का कल्याण; यात्री मूर्तिकला के लिए भी आते हैं। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश
मंदिर भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण द्वारा संरक्षित है। मंदिर पर जूते उतारे जाते हैं, और नक्काशी को छूना या उस पर चढ़ना मना है।
कैसे पहुँचें
मंदिर हावेरी नगर में है, हावेरी रेलवे स्टेशन से लगभग 2 किमी। हुब्बल्ली हवाई अड्डा लगभग 75 किमी है।
जाने का अच्छा समय
अक्टूबर से फ़रवरी।
भीड़
महाशिवरात्रि।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

मध्य कर्नाटक का हावेरी शिलालेखों में नलपुरी के नाम से जाना जाता था और कल्याणी के पश्चिमी चालुक्यों का नगर था। सिद्धेश्वर मंदिर इसका सबसे पुराना स्मारक है। स्थल के शिलालेख 1087 से 1108 तक के हैं, जिससे लगता है कि मंदिर पहली बार ग्यारहवीं सदी के अंत में प्रतिष्ठित हुआ, यद्यपि इसकी कला को सामान्यतः बारहवीं सदी की पश्चिमी चालुक्य कृति कहा जाता है।

मंदिर पश्चिममुखी होने के कारण असामान्य है, जबकि अधिकांश चालुक्य मंदिर पूर्वमुखी हैं। कुछ विद्वानों ने सुझाया है कि यह पहले किसी अन्य देवता का मंदिर रहा हो, क्योंकि मंडप की प्रतिमाओं में विष्णु, सूर्य और उमा-महेश्वर समूह हैं, पर अब गर्भगृह में शिवलिंग की पूजा होती है।

मंदिर भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण द्वारा संरक्षित है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर ऊँचे चबूतरे पर खड़ा है और इसमें गर्भगृह, अंतराल और मुखमंडपों सहित मंडप है। गर्भगृह के ऊपर का शिखर पश्चिमी चालुक्यों की सोपानाकार वेसर शैली में है, यद्यपि उसके ऊपरी भाग क्षतिग्रस्त हैं। बाहरी दीवारों पर भित्तिस्तंभ, लघु शिखर और आले हैं, द्राविड़ और नागर तत्वों को मिलाने वाली 'गदग शैली' में।

मंडप में मंदिर की सर्वश्रेष्ठ मूर्तियाँ हैं: उमा-महेश्वर, जिसमें चतुर्भुज शिव डमरू, त्रिशूल और अक्षमाला लिए हैं और चौथी भुजा गोद में बैठी उमा पर टिकाए हैं; लक्ष्मी सहित विष्णु; सूर्य; नाग और नागिन; गणेश; और कार्तिकेय।

दर्शनInterpretation

मंडप में उत्कीर्ण, गोद में उमा को बिठाए शिव गृहस्थ रूप में देवता हैं और चेतना तथा शक्ति के मिलन के प्रतीक हैं।

आज का अर्थInterpretation

यह हावेरी नगर का मुख्य ऐतिहासिक स्मारक है, और लक्कुंडी, गदग और हानगल के बीच चालुक्य मंदिर मार्ग का एक पड़ाव है।

उत्सव

महाशिवरात्रि · Magha (Feb-Mar)
माघ या फाल्गुन (फ़रवरी-मार्च) में शिव की महान रात्रि, रात भर पूजा के साथ।

यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।

ಹಾವೇರಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ; ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷ. ಇದರ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಡನೆ ವಿಷ್ಣು, ಸೂರ್ಯ, ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯರ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ.

ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ

ದೇವತೆ
ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರನಾಗಿ ಶಿವ, ಲಿಂಗರೂಪ; ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂರ್ತಿಗಳು.
ಪೂಜಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ
ಶೈವ; ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ
ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, ನೀರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳು.
ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ
ಕುಟುಂಬದ ಕ್ಷೇಮ; ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಾಗಿಯೂ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ, ಖಾತರಿಯಲ್ಲ.

ಯಾತ್ರೆಯ ಯೋಜನೆ

ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ
ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಾದರಕ್ಷೆ ತೆಗೆಯಬೇಕು; ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಬಾರದು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಬಾರದು.
ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ
ದೇವಸ್ಥಾನ ಹಾವೇರಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ, ಹಾವೇರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 2 ಕಿ.ಮೀ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸುಮಾರು 75 ಕಿ.ಮೀ.
ಭೇಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಲ
ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ.
ಜನಸಂದಣಿ
ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ.

ಸಮಯಗಳು ಋತು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಇತಿಹಾಸDocumented history

ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾವೇರಿ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ನಲಪುರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ಮಾರಕ. ತಾಣದ ಶಾಸನಗಳು 1087ರಿಂದ 1108ರವರೆಗಿನವು; ದೇವಸ್ಥಾನ ಮೊದಲು ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾಯಿತು ಎಂದು ಇವು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಇದರ ಕಲೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ಕೃತಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಾಲುಕ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದರೆ ಇದು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಮಂಟಪದ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ಸಮೂಹ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಮೊದಲು ಬೇರೊಂದು ದೇವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಈಗ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವಸ್ಥಾನ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪDocumented history

ದೇವಸ್ಥಾನ ಎತ್ತರದ ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದು ಗರ್ಭಗುಡಿ, ಸುಕನಾಸಿ ಮತ್ತು ಮುಖಮಂಟಪಗಳುಳ್ಳ ಮಂಟಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲಿನ ಶಿಖರ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಹಂತಹಂತದ ವೇಸರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳು ಹಾನಿಗೊಂಡಿವೆ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅರೆಗಂಬಗಳು, ಚಿಕಣಿ ಶಿಖರಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಡುಗಳಿವೆ, ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ನಾಗರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸುವ 'ಗದಗ ಶೈಲಿ'ಯಲ್ಲಿ.

ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ: ಡಮರು, ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಜಪಮಾಲೆ ಹಿಡಿದು, ನಾಲ್ಕನೇ ಕೈಯನ್ನು ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಉಮೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಚತುರ್ಭುಜ ಶಿವನ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ; ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಡನೆ ವಿಷ್ಣು; ಸೂರ್ಯ; ನಾಗ ಮತ್ತು ನಾಗಿಣಿ; ಗಣೇಶ; ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯ.

ತತ್ತ್ವInterpretation

ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ, ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಉಮೆಯನ್ನು ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡ ಶಿವ ಗೃಹಸ್ಥನಾದ ದೇವರು, ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಗಮ.

ಇಂದಿನ ಅರ್ಥInterpretation

ಇದು ಹಾವೇರಿ ಪಟ್ಟಣದ ಮುಖ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕ; ಲಕ್ಕುಂಡಿ, ಗದಗ ಮತ್ತು ಹಾನಗಲ್ ನಡುವಿನ ಚಾಲುಕ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಮಾರ್ಗದ ಒಂದು ನಿಲುಗಡೆ.

ಉತ್ಸವಗಳು

ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ · Magha (Feb-Mar)
ಮಾಘ ಅಥವಾ ಫಾಲ್ಗುಣದಲ್ಲಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್) ಶಿವನ ಮಹಾರಾತ್ರಿ; ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಪೂಜೆ.

ಈ ಅನುವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕರಡು; ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ.

Timeline

  1. 1080–1110constructedprobable
    The temple is consecrated; Chalukya inscriptions at the site date from 1087 to 1108.
    Late 11th c. by inscription; the carving is often placed in the 12th c.

Nearby temples

Sources

  1. Wikipedia: Siddhesvara Templetertiary

Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact. Each event on the timeline is marked as documented, probable, traditional or disputed.

Suggest an edit

Spotted a mistake or know more about this temple? Tell us, with a source if you have one.