Kumaranallur Bhagavathy Templeकुमारनल्लूर भगवती मंदिरകുമാരനല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം

Deity and worship

The deity

The goddess as Durga (Bhagavathy).

Puja tradition

Kerala Tantric worship by hereditary priests.

Offerings and prasadam

Lamps, flowers, payasam and a sari or silk for the goddess.

Devotees pray here for

Protection, prosperity and the welfare of the family. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry

Kerala temple custom applies: men usually remove shirts and wear a mundu or dhoti inside the enclosure, and women wear a sari or other traditional dress. Non-Hindus may not be allowed inside the inner enclosure.

How to reach

The temple is about 4 km north of Kottayam town and railway station, near the MC Road. Kochi airport is about 75 km away.

Best time to visit

October to February, and Thrikkarthika in Vrischikam for the festival.

Crowds

Thrikkarthika and the days around it, and Navaratri.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Kumaranallur is now part of Kottayam town, a few kilometres north of the centre. Its temple of the goddess, worshipped as Durga, is one of the oldest and most visited in Kottayam district, and the place name itself is explained by the temple's story.

The age of the temple is not documented. Local accounts claim great antiquity, and some writers say inscriptions point to an earlier Shiva shrine on the site; these claims have not been checked here. The temple is managed by its own devaswom, which also oversees a group of smaller temples nearby.

ArchitectureDocumented history

The temple is in the Kerala style: a sanctum with a sloping roof, inside a walled enclosure (nalambalam), with a flagstaff, a large lamp-post and an outer courtyard. Rows of brass lamps along the walls are lit on Thrikkarthika night.

PhilosophyInterpretation

The story of the goddess taking a seat meant for another god is told without rivalry: the place simply chose its deity.

Meaning todayInterpretation

Thrikkarthika at Kumaranallur draws large crowds from across Kottayam, and the lighting of lamps on that night is a well-known sight.

Festivals

Thrikkarthika · Vrischikam (Nov-Dec)

The ten-day festival ends on the day of the Karthika star in Vrischikam (November-December), when the temple and its surroundings are lit with oil lamps.

Navaratri · Kanni (Sep-Oct)

Nine nights of worship, ending with Vidyarambham, when children are initiated into writing.

देवता और पूजा

देवता

दुर्गा (भगवती) के रूप में देवी।

पूजा परंपरा

वंशानुगत पुजारियों द्वारा केरल तांत्रिक पूजा।

चढ़ावा और प्रसाद

दीप, फूल, पायसम और देवी के लिए साड़ी या रेशम।

भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं

रक्षा, समृद्धि और परिवार का कल्याण। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश

केरल के मंदिरों की परंपरा लागू है: पुरुष प्रायः कमीज़ उतारकर मुंडु या धोती पहनकर परिसर में जाते हैं, और महिलाएँ साड़ी या अन्य पारंपरिक वस्त्र पहनती हैं। गैर-हिंदुओं को भीतरी परिसर में जाने की अनुमति न हो, ऐसा संभव है।

कैसे पहुँचें

मंदिर कोट्टयम शहर और रेलवे स्टेशन से लगभग 4 किमी उत्तर में, एमसी रोड के पास है। कोच्चि हवाई अड्डा लगभग 75 किमी है।

जाने का अच्छा समय

अक्टूबर से फ़रवरी, और उत्सव के लिए वृश्चिकम का तृक्कार्तिका।

भीड़

तृक्कार्तिका और उसके आसपास के दिन, और नवरात्रि।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

कुमारनल्लूर अब कोट्टयम शहर का हिस्सा है, केंद्र से कुछ किलोमीटर उत्तर में। यहाँ दुर्गा के रूप में पूजी जाने वाली देवी का मंदिर कोट्टयम ज़िले के सबसे पुराने और सबसे अधिक दर्शन किए जाने वाले मंदिरों में से है, और स्थान का नाम भी मंदिर की कथा से जुड़ा है।

मंदिर की आयु प्रलेखित नहीं है। स्थानीय विवरण इसे बहुत प्राचीन बताते हैं, और कुछ लेखकों के अनुसार शिलालेख यहाँ पहले के एक शिव मंदिर की ओर संकेत करते हैं; इन दावों की यहाँ जाँच नहीं हुई है। मंदिर का प्रबंधन इसका अपना देवस्वम करता है, जो आसपास के कुछ छोटे मंदिरों की भी देखरेख करता है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर केरल शैली में है: ढलवाँ छत वाला गर्भगृह, चारदीवारी (नालंबलम) के भीतर, ध्वजस्तंभ, बड़ा दीपस्तंभ और बाहरी आँगन। तृक्कार्तिका की रात दीवारों पर लगी पीतल के दीपों की कतारें जलाई जाती हैं।

दर्शनInterpretation

दूसरे देवता के लिए बने आसन पर देवी के विराजने की कथा बिना किसी प्रतिद्वंद्विता के कही जाती है: स्थान ने स्वयं अपना देवता चुना।

आज का अर्थInterpretation

कुमारनल्लूर का तृक्कार्तिका पूरे कोट्टयम से भारी भीड़ खींचता है, और उस रात दीपों का जलना एक प्रसिद्ध दृश्य है।

उत्सव

तृक्कार्तिका · Vrischikam (Nov-Dec)

दस दिन का उत्सव वृश्चिकम (नवंबर-दिसंबर) में कार्तिका नक्षत्र के दिन पूरा होता है, जब मंदिर और आसपास का क्षेत्र तेल के दीपों से जगमगाता है।

नवरात्रि · Kanni (Sep-Oct)

देवी की नौ रातों की पूजा, जो विद्यारंभम के साथ पूरी होती है, जब बच्चों को अक्षर-ज्ञान आरंभ कराया जाता है।

ദേവതയും പൂജയും

ദേവത

ദുർഗയായി (ഭഗവതിയായി) ദേവി.

പൂജാ പാരമ്പര്യം

പാരമ്പര്യ പൂജാരിമാർ നടത്തുന്ന കേരള താന്ത്രിക പൂജ.

വഴിപാടുകളും പ്രസാദവും

വിളക്ക്, പുഷ്പങ്ങൾ, പായസം, ദേവിക്ക് സാരിയോ പട്ടോ.

ഭക്തർ ഇവിടെ ഇതിനായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു

സംരക്ഷണം, ഐശ്വര്യം, കുടുംബക്ഷേമം. ഇത് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസമാണ്, ഉറപ്പല്ല.

യാത്രാ ആസൂത്രണം

വേഷവും പ്രവേശനവും

കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രാചാരം ബാധകമാണ്: പുരുഷന്മാർ സാധാരണ ഷർട്ട് അഴിച്ച് മുണ്ട് ധരിച്ചാണ് മതിലകത്ത് പ്രവേശിക്കുന്നത്; സ്ത്രീകൾ സാരിയോ മറ്റ് പരമ്പരാഗത വസ്ത്രമോ ധരിക്കുന്നു. അഹിന്ദുക്കൾക്ക് അകത്തെ മതിലകത്ത് പ്രവേശനം അനുവദിക്കാതിരിക്കാം.

എങ്ങനെ എത്താം

ക്ഷേത്രം കോട്ടയം നഗരത്തിൽനിന്നും റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽനിന്നും ഏകദേശം 4 കി.മീ. വടക്ക്, എം.സി. റോഡിനടുത്താണ്. കൊച്ചി വിമാനത്താവളം ഏകദേശം 75 കി.മീ.

സന്ദർശിക്കാൻ നല്ല സമയം

ഒക്ടോബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ; ഉത്സവത്തിന് വൃശ്ചികത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക.

തിരക്ക്

തൃക്കാർത്തികയും അതിനോടടുത്ത ദിവസങ്ങളും, നവരാത്രിയും.

സമയങ്ങൾ കാലത്തിനും ഉത്സവങ്ങൾക്കുമനുസരിച്ച് മാറും; യാത്രയ്ക്ക് മുമ്പ് ഉറപ്പാക്കുക.

ചരിത്രംDocumented history

കുമാരനല്ലൂർ ഇന്ന് കോട്ടയം നഗരത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്, നഗരകേന്ദ്രത്തിൽനിന്ന് ഏതാനും കിലോമീറ്റർ വടക്ക്. ദുർഗയായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ദേവിയുടെ ഇവിടത്തെ ക്ഷേത്രം കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും ഏറ്റവുമധികം ഭക്തർ എത്തുന്നതുമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്; സ്ഥലപ്പേരുപോലും ക്ഷേത്രകഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പഴക്കം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. പ്രാദേശിക വിവരണങ്ങൾ വലിയ പ്രാചീനത അവകാശപ്പെടുന്നു; ഇവിടെ മുമ്പ് ഒരു ശിവക്ഷേത്രം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ലിഖിതങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നതായി ചില എഴുത്തുകാർ പറയുന്നു; ഈ അവകാശവാദങ്ങൾ ഇവിടെ പരിശോധിച്ചിട്ടില്ല. ക്ഷേത്രം സ്വന്തം ദേവസ്വമാണ് ഭരിക്കുന്നത്; സമീപത്തെ ചില ചെറിയ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടവും അതിനുണ്ട്.

വാസ്തുവിദ്യDocumented history

ക്ഷേത്രം കേരളശൈലിയിലാണ്: ചരിഞ്ഞ മേൽക്കൂരയുള്ള ശ്രീകോവിൽ, നാലമ്പലത്തിനുള്ളിൽ, കൊടിമരം, വലിയ ദീപസ്തംഭം, പുറത്തെ മുറ്റം. തൃക്കാർത്തിക രാത്രി ചുവരുകളിലെ പിച്ചളവിളക്കുകളുടെ നിരകൾ തെളിക്കുന്നു.

ദർശനംInterpretation

മറ്റൊരു ദേവനായി ഒരുക്കിയ സ്ഥാനത്ത് ദേവി ഇരുന്ന കഥ മത്സരമൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പറയുന്നത്: സ്ഥലം തന്നെ അതിന്റെ ദേവതയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.

ഇന്നത്തെ അർത്ഥംInterpretation

കുമാരനല്ലൂരിലെ തൃക്കാർത്തിക കോട്ടയം ജില്ലയിലെമ്പാടുനിന്നും വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തെ ആകർഷിക്കുന്നു; ആ രാത്രിയിലെ ദീപക്കാഴ്ച പ്രസിദ്ധമാണ്.

ഉത്സവങ്ങൾ

തൃക്കാർത്തിക · Vrischikam (Nov-Dec)

പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവം വൃശ്ചികത്തിലെ (നവംബർ-ഡിസംബർ) കാർത്തിക നാളിൽ സമാപിക്കുന്നു; അന്ന് ക്ഷേത്രവും പരിസരവും എണ്ണവിളക്കുകളാൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.

നവരാത്രി · Kanni (Sep-Oct)

ദേവിയുടെ ഒൻപത് രാത്രികളിലെ പൂജ, കുട്ടികളെ എഴുത്തിനിരുത്തുന്ന വിദ്യാരംഭത്തോടെ സമാപിക്കുന്നു.