Swayambhu Shiva Temple and Kirti Toranas, Warangal Fortस्वयंभू शिव मंदिर और कीर्ति तोरण, वरंगल क़िलाస్వయంభూ శివాలయం, కీర్తి తోరణాలు, వరంగల్ కోట

Deity and worship

The deity

Shiva as Swayambhu; the original linga is no longer in worship at the site.

Puja tradition

The temple was the royal Shaiva temple of the Kakatiyas; the site is now a monument.

Plan your visit

Dress and entry

It is a protected monument with an entry ticket; follow the site rules.

How to reach

The fort is about 6 km from Warangal railway station and about 160 km from Hyderabad. Hyderabad airport is about 170 km.

Best time to visit

October to February; evenings for the sound and light show.

Crowds

Weekends and holidays.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Warangal (Orugallu) became the Kakatiya capital in the late 12th century, and Ganapati Deva and his daughter Rudrama Devi built its great walls. At the centre stood a temple to Shiva as Swayambhu, entered through four huge stone gateways, one on each side.

After several campaigns, the Delhi Sultanate took Warangal in 1323 and the Kakatiya kingdom ended. The temple was pulled down. Its carved pillars, beams and sculptures now lie in rows on the site, while the four gateways still stand.

ArchitectureDocumented history

The four Kirti Toranas are free-standing gateways of grey granite, each about 10 m tall, with two pillars and a heavy lintel carved with swans, lotuses and garlands. They stood at the four sides of the temple courtyard.

The temple itself is gone, but its pillars, beams, ceiling panels and sculptures are laid out on the site as an open-air museum. The fort's circular walls, of earth and stone, still surround the area.

PhilosophyInterpretation

The ruined temple and the standing gateways speak of the strength of a kingdom and the loss of its centre.

Meaning todayInterpretation

The Kakatiya gateway was chosen as part of Telangana's state emblem in 2014, and the site hosts a sound and light show on the Kakatiya story.

देवता और पूजा

देवता

स्वयंभू के रूप में शिव; मूल लिंग अब स्थल पर पूजा में नहीं है।

पूजा परंपरा

यह काकतीयों का राजकीय शैव मंदिर था; स्थल अब स्मारक है।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश

यह टिकट वाला संरक्षित स्मारक है; स्थल नियमों का पालन करें।

कैसे पहुँचें

क़िला वरंगल रेलवे स्टेशन से लगभग 6 किमी और हैदराबाद से लगभग 160 किमी है। हैदराबाद हवाई अड्डा लगभग 170 किमी है।

जाने का अच्छा समय

अक्टूबर से फ़रवरी; ध्वनि और प्रकाश कार्यक्रम के लिए शाम।

भीड़

सप्ताहांत और छुट्टियाँ।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

बारहवीं सदी के अंत में वरंगल (ओरुगल्लु) काकतीय राजधानी बना, और गणपति देव और उनकी पुत्री रुद्रमा देवी ने इसकी विशाल दीवारें बनवाईं। मध्य में स्वयंभू शिव का मंदिर था, जिसमें हर दिशा में एक, चार विशाल पत्थर के द्वारों से प्रवेश होता था।

कई अभियानों के बाद 1323 में दिल्ली सल्तनत ने वरंगल ले लिया और काकतीय राज्य समाप्त हुआ। मंदिर गिरा दिया गया। इसके नक्काशीदार स्तंभ, शहतीर और मूर्तियाँ अब स्थल पर पंक्तियों में रखी हैं, जबकि चारों द्वार आज भी खड़े हैं।

स्थापत्यDocumented history

चारों कीर्ति तोरण धूसर ग्रेनाइट के स्वतंत्र द्वार हैं, प्रत्येक लगभग 10 मीटर ऊँचा, दो स्तंभों और हंसों, कमलों व मालाओं से नक्काशीदार भारी सरदल के साथ। वे मंदिर के आँगन की चारों दिशाओं में खड़े थे।

मंदिर स्वयं नहीं बचा, पर उसके स्तंभ, शहतीर, छत के फलक और मूर्तियाँ स्थल पर खुले संग्रहालय की तरह रखी हैं। क़िले की मिट्टी और पत्थर की गोलाकार दीवारें आज भी क्षेत्र को घेरे हैं।

दर्शनInterpretation

खंडहर मंदिर और खड़े द्वार एक राज्य की शक्ति और उसके केंद्र के खो जाने की कहानी कहते हैं।

आज का अर्थInterpretation

2014 में काकतीय तोरण को तेलंगाना के राज्य चिह्न के अंग के रूप में चुना गया, और स्थल पर काकतीय इतिहास पर ध्वनि और प्रकाश कार्यक्रम होता है।

దేవత మరియు పూజ

దేవత

స్వయంభూ శివుడు; అసలు లింగం ఇప్పుడు ఈ ఆవరణలో పూజలో లేదు.

పూజా సంప్రదాయం

ఇది కాకతీయుల రాజ శైవాలయం; ఇప్పుడు స్మారకం.

యాత్ర ప్రణాళిక

వస్త్రధారణ, ప్రవేశం

ఇది టికెట్‌తో కూడిన సంరక్షిత స్మారకం; నియమాలు పాటించండి.

ఎలా చేరుకోవాలి

కోట వరంగల్ రైల్వే స్టేషన్ నుండి సుమారు 6 కి.మీ., హైదరాబాద్ నుండి సుమారు 160 కి.మీ. హైదరాబాద్ విమానాశ్రయం సుమారు 170 కి.మీ.

సందర్శనకు అనువైన కాలం

అక్టోబర్ నుండి ఫిబ్రవరి; ధ్వని-కాంతి ప్రదర్శనకు సాయంత్రం.

రద్దీ

వారాంతాలు, సెలవు రోజులు.

సమయాలు కాలాలు, పండుగలను బట్టి మారుతాయి, కాబట్టి ప్రయాణానికి ముందు నిర్ధారించుకోండి.

చరిత్రDocumented history

పన్నెండో శతాబ్దం చివరలో వరంగల్ (ఓరుగల్లు) కాకతీయ రాజధాని అయింది; గణపతిదేవుడు, ఆయన కుమార్తె రుద్రమదేవి దాని మహా ప్రాకారాలు కట్టించారు. మధ్యలో స్వయంభూ శివుని ఆలయం ఉండేది; ప్రతి దిక్కున ఒకటి చొప్పున నాలుగు మహా రాతి తోరణాల గుండా ప్రవేశం.

అనేక దండయాత్రల తర్వాత 1323లో ఢిల్లీ సుల్తానత్ వరంగల్‌ను ఆక్రమించగా కాకతీయ రాజ్యం ముగిసింది. ఆలయం కూల్చివేయబడింది. దాని చెక్కిన స్తంభాలు, దూలాలు, శిల్పాలు ఇప్పుడు ఆవరణలో వరుసలుగా ఉన్నాయి; నాలుగు తోరణాలు నేటికీ నిలిచి ఉన్నాయి.

వాస్తుశిల్పంDocumented history

నాలుగు కీర్తి తోరణాలు బూడిదరంగు గ్రానైట్‌తో చేసిన స్వతంత్ర ద్వారాలు; ఒక్కొక్కటి సుమారు 10 మీటర్ల ఎత్తు, రెండు స్తంభాలు, హంసలు, తామరలు, మాలలు చెక్కిన బరువైన పైదూలంతో. అవి ఆలయ ప్రాంగణానికి నాలుగు వైపులా ఉండేవి.

ఆలయం మిగల్లేదు, కానీ దాని స్తంభాలు, దూలాలు, పైకప్పు ఫలకాలు, శిల్పాలు బహిరంగ మ్యూజియంలా ఆవరణలో ఉన్నాయి. కోట మట్టి, రాతి వృత్తాకార ప్రాకారాలు నేటికీ ఈ ప్రాంతాన్ని చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి.

తత్త్వంInterpretation

శిథిల ఆలయం, నిలిచిన తోరణాలు ఒక రాజ్యపు శక్తినీ, దాని కేంద్రం కోల్పోవడాన్నీ చెబుతాయి.

నేటి అర్థంInterpretation

2014లో కాకతీయ తోరణాన్ని తెలంగాణ రాష్ట్ర చిహ్నంలో భాగంగా ఎంచుకున్నారు; ఆవరణలో కాకతీయ చరిత్రపై ధ్వని-కాంతి ప్రదర్శన జరుగుతుంది.