Kumaraswamy Temple, Sandurकुमारस्वामी मंदिर, संडूरಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಸಂಡೂರು

ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಸಂಡೂರು

Presiding deity
Kumaraswamy (Kartikeya)
Where
Swamimalai hills, south of Sandur, Ballari district, Karnataka
Main festivals
Subramanya Shashti (Margashira (Nov-Dec))
Worship today
Yes
Period
Early medieval (750-1200)

An old temple of Kartikeya (Kumaraswamy) in the forested Swamimalai hills near Sandur, with a neighbouring temple of Parvati of the early medieval period. It is one of the oldest Kartikeya shrines in Karnataka.

Deity and worship

The deity
Kumaraswamy (Kartikeya); Parvati in her own temple.
Puja tradition
Kaumara worship by temple priests.
Offerings and prasadam
Flowers, coconuts, fruit and lamps.
Devotees pray here for
Courage, health and the welfare of the family. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry
Modest, traditional dress is expected. Footwear is left outside the temple. The hill road passes through mining areas and forest; travel by day.
How to reach
The temples are about 12 km south of Sandur and 55 km from Ballari. Toranagallu and Hosapete are the nearest railway stations; Ballari (Vidyanagar) airport is about 25 km away.
Best time to visit
October to February; the summer months are hot.
Crowds
Subramanya Shashti and holidays.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Sandur, in Ballari district, lies in a valley ringed by the iron-rich hills of the Sandur range. About 12 km south of the town, on the Swamimalai hills, stand the temples of Kumaraswamy, Kartikeya the son of Shiva, and of his mother Parvati.

The Parvati temple, built of stone with a stepped tower, is usually dated to the 8th to 10th centuries by its style, in the period of the Rashtrakuta and Chalukya rulers. The Kumaraswamy temple has an old core but has been much rebuilt. Together they are among the oldest Kartikeya shrines in Karnataka, where his worship is less common than in Tamil Nadu. The Ghorpade rulers of Sandur, who held the small state until 1949, were patrons of the temple.

The surrounding hills are now an important mining area, and concern for the temples and forests has been raised in recent years.

ArchitectureDocumented history

The two temples stand close together on a hill terrace in forest. The Parvati temple is a stone shrine with a sanctum, vestibule and hall, and a stepped tower with miniature roof motifs in the Deccan manner. The Kumaraswamy temple has a sanctum with the image of Kartikeya, with later halls added around it.

PhilosophyInterpretation

A son's temple beside his mother's on a forest hill reflects the closeness of Kartikeya and Parvati in the stories.

Meaning todayInterpretation

The temples are a pilgrim place for the Sandur region and part of its heritage, set in hills now marked by mining.

Festivals

Subramanya Shashti · Margashira (Nov-Dec)
The sixth day of the bright half of Margashira (November-December), sacred to Kartikeya, with special worship.

संडूर के पास वनाच्छादित स्वामीमलै पहाड़ियों में कार्तिकेय (कुमारस्वामी) का पुराना मंदिर, पास में आरंभिक मध्यकाल के पार्वती मंदिर के साथ। यह कर्नाटक के सबसे पुराने कार्तिकेय मंदिरों में से है।

देवता और पूजा

देवता
कुमारस्वामी (कार्तिकेय); अपने मंदिर में पार्वती।
पूजा परंपरा
मंदिर के पुजारियों द्वारा कौमार पूजा।
चढ़ावा और प्रसाद
फूल, नारियल, फल और दीप।
भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं
साहस, स्वास्थ्य और परिवार का कल्याण। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश
शालीन, पारंपरिक वस्त्र अपेक्षित हैं। जूते मंदिर के बाहर उतारे जाते हैं। पहाड़ी सड़क खनन क्षेत्रों और वन से होकर जाती है; दिन में यात्रा करें।
कैसे पहुँचें
मंदिर संडूर से लगभग 12 किमी दक्षिण और बल्लारी से 55 किमी हैं। निकटतम रेलवे स्टेशन तोरणगल्लु और होसपेटे हैं; बल्लारी (विद्यानगर) हवाई अड्डा लगभग 25 किमी दूर है।
जाने का अच्छा समय
अक्टूबर से फ़रवरी; गर्मी के महीने गर्म होते हैं।
भीड़
सुब्रह्मण्य षष्ठी और छुट्टियाँ।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

बल्लारी ज़िले का संडूर लौह-समृद्ध संडूर पहाड़ियों से घिरी घाटी में है। नगर से लगभग 12 किमी दक्षिण, स्वामीमलै पहाड़ियों पर शिव के पुत्र कार्तिकेय, कुमारस्वामी, और उनकी माता पार्वती के मंदिर हैं।

स्तरीय शिखर वाला पत्थर का पार्वती मंदिर अपनी शैली के आधार पर सामान्यतः आठवीं से दसवीं सदी का, राष्ट्रकूट और चालुक्य शासकों के काल का माना जाता है। कुमारस्वामी मंदिर का केंद्र पुराना है पर इसका बहुत पुनर्निर्माण हुआ है। साथ में ये कर्नाटक के सबसे पुराने कार्तिकेय मंदिरों में हैं, जहाँ उनकी पूजा तमिलनाडु से कम प्रचलित है। 1949 तक इस छोटे राज्य पर शासन करने वाले संडूर के घोरपड़े शासक मंदिर के संरक्षक थे।

आसपास की पहाड़ियाँ अब एक महत्वपूर्ण खनन क्षेत्र हैं, और हाल के वर्षों में मंदिरों और वनों को लेकर चिंता जताई गई है।

स्थापत्यDocumented history

दोनों मंदिर वन में पहाड़ी की एक समतल भूमि पर पास-पास हैं। पार्वती मंदिर पत्थर का मंदिर है, गर्भगृह, अंतराल और मंडप के साथ, और दक्कन शैली में लघु छत रूपांकनों वाला स्तरीय शिखर है। कुमारस्वामी मंदिर में कार्तिकेय की मूर्ति वाला गर्भगृह है, जिसके चारों ओर बाद के मंडप जोड़े गए।

दर्शनInterpretation

वन पहाड़ी पर माता के मंदिर के पास पुत्र का मंदिर कथाओं में कार्तिकेय और पार्वती की निकटता को दर्शाता है।

आज का अर्थInterpretation

मंदिर संडूर क्षेत्र का तीर्थ और उसकी विरासत का भाग हैं, उन पहाड़ियों में जिन पर अब खनन के निशान हैं।

उत्सव

सुब्रह्मण्य षष्ठी · Margashira (Nov-Dec)
मार्गशीर्ष (नवंबर-दिसंबर) के शुक्ल पक्ष की षष्ठी, कार्तिकेय को समर्पित, विशेष पूजा के साथ।

यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।

ಸಂಡೂರಿನ ಬಳಿ ಕಾಡು ತುಂಬಿದ ಸ್ವಾಮಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ (ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ) ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯ; ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು.

ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ

ದೇವತೆ
ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ (ಕಾರ್ತಿಕೇಯ); ತನ್ನದೇ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ.
ಪೂಜಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ
ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಕರಿಂದ ಕೌಮಾರ ಪೂಜೆ.
ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ
ಹೂವು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ದೀಪ.
ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ
ಧೈರ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಕ್ಷೇಮ. ಇದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ, ಖಾತರಿಯಲ್ಲ.

ಯಾತ್ರೆಯ ಯೋಜನೆ

ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ
ಸಭ್ಯ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪು ನಿರೀಕ್ಷಿತ. ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ರಸ್ತೆ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ.
ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ
ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಂಡೂರಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 12 ಕಿ.ಮೀ., ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದ 55 ಕಿ.ಮೀ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ತೋರಣಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೊಸಪೇಟೆ; ಬಳ್ಳಾರಿ (ವಿದ್ಯಾನಗರ) ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸುಮಾರು 25 ಕಿ.ಮೀ.
ಭೇಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಲ
ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ; ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಜನಸಂದಣಿ
ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಷಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ರಜಾದಿನಗಳು.

ಸಮಯಗಳು ಋತು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಇತಿಹಾಸDocumented history

ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ತುಂಬಿದ ಸಂಡೂರು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಊರಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 12 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದ ಸ್ವಾಮಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಮಗ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ, ಮತ್ತು ಅವನ ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.

ಹಂತದ ಶಿಖರವಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶೈಲಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಮತ್ತು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲವಾದ ಎಂಟರಿಂದ ಹತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲ ಭಾಗ ಹಳೆಯದು, ಆದರೆ ಬಹಳ ಮರುನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿಗಿಂತ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಪೂಜೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇವೆರಡೂ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. 1949ರವರೆಗೆ ಈ ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಳಿದ ಸಂಡೂರಿನ ಘೋರ್ಪಡೆ ಅರಸರು ದೇವಾಲಯದ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು.

ಸುತ್ತಲ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಈಗ ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶ; ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪDocumented history

ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಒಂದು ಸಮತಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಇವೆ. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯ ಗರ್ಭಗುಡಿ, ಅಂತರಾಳ ಮತ್ತು ಮಂಟಪವಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಡಿ; ದಖ್ಖನ್ ಶೈಲಿಯ ಕಿರುಛಾವಣಿ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಹಂತದ ಶಿಖರವಿದೆ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ವಿಗ್ರಹದ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಇದ್ದು, ಸುತ್ತಲೂ ನಂತರದ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತತ್ತ್ವInterpretation

ಕಾಡಿನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮಗನ ದೇವಾಲಯ, ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಆಪ್ತತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ಅರ್ಥInterpretation

ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಂಡೂರು ಪ್ರದೇಶದ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗ; ಈಗ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಗುರುತುಗಳಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಇವೆ.

ಉತ್ಸವಗಳು

ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಷಷ್ಠಿ · Margashira (Nov-Dec)
ಮಾರ್ಗಶಿರ (ನವೆಂಬರ್-ಡಿಸೆಂಬರ್) ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯನಿಗೆ ಪವಿತ್ರ, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ.

ಈ ಅನುವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕರಡು; ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ.

Timeline

  1. 750–1000constructedprobable
    The Parvati temple and the early Kumaraswamy shrine are built.
    By style; usually placed in the Rashtrakuta or Chalukya period

Nearby temples

Sources

    Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact. Each event on the timeline is marked as documented, probable, traditional or disputed.

    Suggest an edit

    Spotted a mistake or know more about this temple? Tell us, with a source if you have one.