Chandaneswar Templeचंदनेश्वर मंदिरଚନ୍ଦନେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର

Deity and worship

The deity

Shiva as Chandaneswar, a linga.

Puja tradition

Shaiva worship, with the folk observances of Danda and Chadak in Chaitra.

Offerings and prasadam

Water, milk, bel leaves, flowers and lamps. Devotees fulfilling vows take part in the Danda and Chadak rites.

Devotees pray here for

Recovery from illness and the fulfilment of vows. This is what devotees believe, not a promise.

Plan your visit

Dress and entry

Footwear is left outside. In many Odisha temples non-Hindus are not allowed into the sanctum; follow the notices at the gate.

How to reach

Chandaneswar is about 85 km from Balasore and about 6 km from Digha in West Bengal. The nearest railway stations are Digha and Jaleswar; Kolkata and Bhubaneswar airports are about 190 km and 280 km away.

Best time to visit

October to March, and mid-April for the Pana Sankranti fair.

Crowds

The last days of Chaitra and Pana Sankranti.

Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.

HistoryDocumented history

Chandaneswar lies in Bhograi block of Balasore district, on the border with West Bengal and a few kilometres from Digha. Its Shiva temple is one of the most visited shrines of northern Odisha, and its white buildings follow the temple styles of neighbouring Bengal. The founding date is not recorded.

The temple is best known for the observances of the month of Chaitra. Devotees take vows as danduas, observing austerities and performing the Danda Nacha, and the season ends with the Chadak festival and a great fair on Pana Sankranti, the Odia New Year in mid-April.

ArchitectureDocumented history

The temple complex is built in the style of Bengal temples, whitewashed, with the main shrine of Shiva and smaller shrines in a walled compound. Open ground around the temple is used for the fair.

PhilosophyInterpretation

The austerities of Chaitra, ending on New Year's day, mark the turning of the year with self-discipline and devotion.

Meaning todayInterpretation

The Pana Sankranti fair at Chandaneswar is one of the largest gatherings of the Odisha-Bengal border region.

Festivals

Pana Sankranti (Chadak Mela) · Chaitra-Baisakha (Apr)

The fair on Maha Vishuva (Pana) Sankranti in mid-April, the Odia New Year, ends the month of Chaitra observances. Danduas who have kept vows through the month perform the Danda Nacha, and the Chadak rites take place.

Mahashivaratri · Phalguna (Feb-Mar)

The night of Shiva in Phalguna (February-March), with worship through the night and the lighting of the Mahadipa.

देवता और पूजा

देवता

चंदनेश्वर के रूप में शिव, एक लिंग।

पूजा परंपरा

शैव पूजा, चैत्र में दंड और चड़क के लोक व्रतों के साथ।

चढ़ावा और प्रसाद

जल, दूध, बेलपत्र, फूल और दीप। मन्नत पूरी करने वाले भक्त दंड और चड़क अनुष्ठानों में भाग लेते हैं।

भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं

रोग से मुक्ति और मन्नतों की पूर्ति। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।

यात्रा की योजना

वेशभूषा और प्रवेश

जूते बाहर छोड़ें। ओडिशा के कई मंदिरों में गैर-हिंदुओं को गर्भगृह में प्रवेश नहीं है; द्वार पर लगी सूचनाओं का पालन करें।

कैसे पहुँचें

चंदनेश्वर बालेश्वर से लगभग 85 किमी और पश्चिम बंगाल के दीघा से लगभग 6 किमी है। निकटतम रेलवे स्टेशन दीघा और जलेश्वर हैं; कोलकाता और भुवनेश्वर हवाई अड्डे लगभग 190 किमी और 280 किमी हैं।

जाने का अच्छा समय

अक्टूबर से मार्च, और पणा संक्रांति मेले के लिए मध्य अप्रैल।

भीड़

चैत्र के अंतिम दिन और पणा संक्रांति।

समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।

इतिहासDocumented history

चंदनेश्वर बालेश्वर ज़िले के भोगराई प्रखंड में पश्चिम बंगाल की सीमा पर, दीघा से कुछ किलोमीटर दूर है। इसका शिव मंदिर उत्तरी ओडिशा के सबसे अधिक देखे जाने वाले देवस्थानों में है, और इसकी श्वेत इमारतें पड़ोसी बंगाल की मंदिर शैलियों का अनुसरण करती हैं। स्थापना की तिथि दर्ज नहीं है।

मंदिर चैत्र मास के व्रतों के लिए सबसे प्रसिद्ध है। भक्त दंडुआ के रूप में व्रत लेते हैं, तप करते हैं और दंड नाच करते हैं, और यह ऋतु मध्य अप्रैल में ओड़िया नववर्ष पणा संक्रांति पर चड़क उत्सव और बड़े मेले के साथ समाप्त होती है।

स्थापत्यDocumented history

मंदिर परिसर बंगाल के मंदिरों की शैली में बना है, सफ़ेदी किया हुआ, एक चारदीवारी के भीतर शिव के मुख्य मंदिर और छोटे देवस्थानों के साथ। मंदिर के आसपास का खुला मैदान मेले के काम आता है।

दर्शनInterpretation

नववर्ष के दिन समाप्त होने वाले चैत्र के तप संयम और भक्ति के साथ वर्ष के बदलने को चिह्नित करते हैं।

आज का अर्थInterpretation

चंदनेश्वर का पणा संक्रांति मेला ओडिशा-बंगाल सीमा क्षेत्र के सबसे बड़े जमावड़ों में है।

उत्सव

पणा संक्रांति (चड़क मेला) · Chaitra-Baisakha (Apr)

मध्य अप्रैल में महाविषुव (पणा) संक्रांति, ओड़िया नववर्ष, का मेला चैत्र के व्रतों को समाप्त करता है। महीने भर व्रत रखने वाले दंडुआ दंड नाच करते हैं और चड़क अनुष्ठान होते हैं।

महाशिवरात्रि · Phalguna (Feb-Mar)

फाल्गुन (फ़रवरी-मार्च) में शिव की रात्रि, रात भर पूजा और महादीप जलाने के साथ।

ଦେବତା ଓ ପୂଜା

ଦେବତା

ଚନ୍ଦନେଶ୍ୱର ରୂପରେ ଶିବ, ଏକ ଲିଙ୍ଗ।

ପୂଜା ପରମ୍ପରା

ଶୈବ ପୂଜା, ଚୈତ୍ରରେ ଦଣ୍ଡ ଓ ଚଡ଼କର ଲୋକ ବ୍ରତ ସହିତ।

ଭୋଗ ଓ ପ୍ରସାଦ

ଜଳ, କ୍ଷୀର, ବେଲପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଦୀପ। ମାନସିକ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଦଣ୍ଡ ଓ ଚଡ଼କ ନୀତିରେ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି।

ଭକ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି

ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ମାନସିକ ପୂରଣ। ଏହା ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନୁହେଁ।

ଯାତ୍ରା ଯୋଜନା

ପୋଷାକ ଓ ପ୍ରବେଶ

ଜୋତା ବାହାରେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ମନ୍ଦିରରେ ଅଣହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଗର୍ଭଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ ନାହିଁ; ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ସୂଚନା ମାନନ୍ତୁ।

କିପରି ପହଞ୍ଚିବେ

ଚନ୍ଦନେଶ୍ୱର ବାଲେଶ୍ୱରଠାରୁ ପ୍ରାୟ 85 କିମି ଓ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଦୀଘାଠାରୁ ପ୍ରାୟ 6 କିମି ଦୂର। ନିକଟତମ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ଦୀଘା ଓ ଜଳେଶ୍ୱର; କୋଲକାତା ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱର ବିମାନବନ୍ଦର ପ୍ରାୟ 190 କିମି ଓ 280 କିମି ଦୂର।

ଯିବାର ଉତ୍ତମ ସମୟ

ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ, ଏବଂ ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ମେଳା ପାଇଁ ଏପ୍ରିଲ ମଧ୍ୟଭାଗ।

ଭିଡ଼

ଚୈତ୍ରର ଶେଷ ଦିନ ଓ ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି।

ସମୟ ଋତୁ ଓ ପର୍ବ ଅନୁସାରେ ବଦଳେ, ତେଣୁ ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।

ଇତିହାସDocumented history

ଚନ୍ଦନେଶ୍ୱର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଭୋଗରାଇ ବ୍ଲକରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସୀମାରେ, ଦୀଘାଠାରୁ କିଛି କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ଶିବ ମନ୍ଦିର ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଦର୍ଶନ ହେଉଥିବା ଦେବସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ଏବଂ ଏହାର ଧଳା କୋଠାଗୁଡ଼ିକ ପଡ଼ୋଶୀ ବଙ୍ଗର ମନ୍ଦିର ଶୈଳୀ ଅନୁସରଣ କରେ। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାରିଖ ଲିପିବଦ୍ଧ ନାହିଁ।

ଚୈତ୍ର ମାସର ବ୍ରତ ପାଇଁ ମନ୍ଦିରଟି ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଭକ୍ତମାନେ ଦଣ୍ଡୁଆ ଭାବେ ବ୍ରତ ନିଅନ୍ତି, ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ଓ ଦଣ୍ଡ ନାଚ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଋତୁ ଏପ୍ରିଲ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଓଡ଼ିଆ ନୂଆ ବର୍ଷ ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଚଡ଼କ ପର୍ବ ଓ ବଡ଼ ମେଳା ସହିତ ଶେଷ ହୁଏ।

ସ୍ଥାପତ୍ୟDocumented history

ମନ୍ଦିର ପରିସର ବଙ୍ଗ ମନ୍ଦିରର ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ, ଚୂନ ଲଗା, ଏକ ପାଚେରୀ ଭିତରେ ଶିବଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଓ ଛୋଟ ଦେବସ୍ଥାନ ସହିତ। ମନ୍ଦିର ଚାରିପାଖର ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ମେଳା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଦର୍ଶନInterpretation

ନୂଆ ବର୍ଷ ଦିନ ଶେଷ ହେଉଥିବା ଚୈତ୍ରର ତପସ୍ୟା ସଂଯମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ବର୍ଷର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ।

ଆଜିର ଅର୍ଥInterpretation

ଚନ୍ଦନେଶ୍ୱରର ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ମେଳା ଓଡ଼ିଶା-ବଙ୍ଗ ସୀମା ଅଞ୍ଚଳର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଜନସମାଗମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।

ଉତ୍ସବ

ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି (ଚଡ଼କ ମେଳା) · Chaitra-Baisakha (Apr)

ଏପ୍ରିଲ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମହାବିଷୁବ (ପଣା) ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଓଡ଼ିଆ ନୂଆ ବର୍ଷର ମେଳା ଚୈତ୍ରର ବ୍ରତକୁ ଶେଷ କରେ। ମାସ ସାରା ବ୍ରତ ପାଳିଥିବା ଦଣ୍ଡୁଆମାନେ ଦଣ୍ଡ ନାଚ କରନ୍ତି ଓ ଚଡ଼କ ନୀତି ହୁଏ।

ମହାଶିବରାତ୍ରି · Phalguna (Feb-Mar)

ଫାଲ୍ଗୁନ (ଫେବୃଆରୀ-ମାର୍ଚ୍ଚ)ରେ ଶିବଙ୍କ ରାତ୍ରି, ରାତିସାରା ପୂଜା ଓ ମହାଦୀପ ଉଠିବା ସହିତ।