- Presiding deity
- Nilamadhava
- Where
- Kantilo, on the Mahanadi, Nayagarh district, Odisha
- Main festivals
- Snana Purnima (Jyeshtha (Jun)); Janmashtami (Bhadrapada (Aug-Sep))
- Worship today
- Yes
- Period
- Traditional / undated
A Vishnu temple at Kantilo on the Mahanadi, where Vishnu is worshipped as Nilamadhava. In the Jagannath tradition, Nilamadhava was the deity worshipped in secret by the Sabara chief Viswavasu before the Jagannath images were made, and Kantilo is one of the places linked with that story.
Deity and worship
- The deity
- Vishnu as Nilamadhava, with Shiva as Siddheswara in the complex.
- Puja tradition
- Vaishnava worship following the rites of the Jagannath tradition.
- Offerings and prasadam
- Mahaprasad (cooked offerings), tulsi, flowers and lamps.
- Devotees pray here for
- Prosperity, protection and the welfare of the family. This is what devotees believe, not a promise.
Plan your visit
- Dress and entry
- Footwear is left outside. In many Odisha temples non-Hindus are not allowed into the sanctum; follow the notices at the gate.
- How to reach
- Kantilo is about 33 km from Nayagarh and about 80 km from Bhubaneswar. The nearest railway station is Nayagarh Town; Bhubaneswar airport is about 85 km away.
- Best time to visit
- October to March.
- Crowds
- Snana Purnima, Janmashtami and festival days in Magha.
Timings change with seasons and festivals, so confirm before you travel.
HistoryDocumented history
Kantilo is a village on the Mahanadi in Nayagarh district, about 80 km from Bhubaneswar, where the river runs between the Brahmadri hills. The Nilamadhab temple stands on a hill above the river and is one of the important Vaishnava shrines of the region. No dated record of its founding is known.
The temple is built on the pattern of the Jagannath temple at Puri and follows similar rites. A Shiva temple, Siddheswara, stands in the same complex.
ArchitectureDocumented history
The temple is in the Kalinga style, on the pattern of the Puri temple, with a curved tower over the sanctum and halls in front, set on a hill reached by steps from the riverside. A Shiva temple, Siddheswara, stands within the same complex.
Sthala PuranaTradition
In the Jagannath tradition, King Indradyumna of Malava learned of Nilamadhava, a form of Vishnu worshipped in secret by the Sabara chief Viswavasu. His envoy Vidyapati married Viswavasu's daughter Lalita and found the shrine, but the image vanished; Vishnu later came to Puri as a log of wood, from which the Jagannath images were carved.
Stories and local loreTradition and folklore
People at Kantilo say the cave where Viswavasu worshipped Nilamadhava was in the hills beside the temple. Other places in Odisha also claim the story.
PhilosophyInterpretation
Nilamadhava, first worshipped by a forest people, shows that Jagannath belongs to all communities.
Meaning todayInterpretation
In 2024 a statue of the Sabara chief Viswavasu was unveiled at the temple, honouring the tribal roots of the Jagannath tradition.
Festivals
- Snana Purnima · Jyeshtha (Jun)
- The full moon of Jyeshtha (June), when the deity is ritually bathed, as at Puri.
- Janmashtami · Bhadrapada (Aug-Sep)
- The birthday of Krishna in Bhadrapada (August-September), celebrated with special worship.
महानदी तट पर कांटिलो में विष्णु का मंदिर, जहाँ वे नीलमाधव के रूप में पूजे जाते हैं। जगन्नाथ परंपरा में नीलमाधव वह देवता थे जिन्हें जगन्नाथ की प्रतिमाएँ बनने से पहले शबर मुखिया विश्वावसु गुप्त रूप से पूजते थे, और कांटिलो उस कथा से जुड़े स्थानों में है।
देवता और पूजा
- देवता
- नीलमाधव के रूप में विष्णु, परिसर में सिद्धेश्वर के रूप में शिव के साथ।
- पूजा परंपरा
- जगन्नाथ परंपरा के अनुष्ठानों के अनुसार वैष्णव पूजा।
- चढ़ावा और प्रसाद
- महाप्रसाद (पका भोग), तुलसी, फूल और दीप।
- भक्त यहाँ इनके लिए प्रार्थना करते हैं
- समृद्धि, रक्षा और परिवार का कल्याण। यह भक्तों की आस्था है, कोई वादा नहीं।
यात्रा की योजना
- वेशभूषा और प्रवेश
- जूते बाहर छोड़ें। ओडिशा के कई मंदिरों में गैर-हिंदुओं को गर्भगृह में प्रवेश नहीं है; द्वार पर लगी सूचनाओं का पालन करें।
- कैसे पहुँचें
- कांटिलो नयागढ़ से लगभग 33 किमी और भुवनेश्वर से लगभग 80 किमी है। निकटतम रेलवे स्टेशन नयागढ़ टाउन है; भुवनेश्वर हवाई अड्डा लगभग 85 किमी है।
- जाने का अच्छा समय
- अक्टूबर से मार्च।
- भीड़
- स्नान पूर्णिमा, जन्माष्टमी और माघ के उत्सव दिवस।
समय मौसम और त्योहारों के साथ बदलता है, इसलिए यात्रा से पहले पुष्टि कर लें।
इतिहासDocumented history
कांटिलो नयागढ़ ज़िले में महानदी तट पर भुवनेश्वर से लगभग 80 किमी दूर एक गाँव है, जहाँ नदी ब्रह्माद्रि पहाड़ियों के बीच से बहती है। नीलमाधव मंदिर नदी के ऊपर एक पहाड़ी पर है और क्षेत्र के प्रमुख वैष्णव देवस्थानों में है। इसकी स्थापना का कोई तिथियुक्त अभिलेख ज्ञात नहीं है।
मंदिर पुरी के जगन्नाथ मंदिर के अनुरूप बना है और मिलते-जुलते अनुष्ठानों का पालन करता है। उसी परिसर में सिद्धेश्वर नामक शिव मंदिर भी है।
स्थापत्यDocumented history
मंदिर कलिंग शैली में, पुरी मंदिर के अनुरूप, गर्भगृह के ऊपर वक्र शिखर और सामने मंडपों के साथ है, और नदी तट से सीढ़ियों द्वारा पहुँची जाने वाली पहाड़ी पर स्थित है। उसी परिसर में सिद्धेश्वर नामक शिव मंदिर है।
स्थल पुराणTradition
जगन्नाथ परंपरा में मालव के राजा इंद्रद्युम्न को नीलमाधव के बारे में पता चला, विष्णु का एक रूप जिसे शबर मुखिया विश्वावसु गुप्त रूप से पूजते थे। उनके दूत विद्यापति ने विश्वावसु की पुत्री ललिता से विवाह कर वह स्थान खोज लिया, पर विग्रह लुप्त हो गया; बाद में विष्णु एक लकड़ी के लट्ठे (दारु) के रूप में पुरी आए, जिससे जगन्नाथ की प्रतिमाएँ गढ़ी गईं।
ऐतिह्य और कथाएँTradition and folklore
कांटिलो के लोग कहते हैं कि जिस गुफा में विश्वावसु नीलमाधव को पूजते थे, वह मंदिर के पास की पहाड़ियों में थी। ओडिशा के अन्य स्थान भी इस कथा का दावा करते हैं।
दर्शनInterpretation
वन्य समुदाय द्वारा सबसे पहले पूजे गए नीलमाधव दिखाते हैं कि जगन्नाथ सभी समुदायों के हैं।
आज का अर्थInterpretation
2024 में मंदिर में शबर मुखिया विश्वावसु की प्रतिमा का अनावरण हुआ, जो जगन्नाथ परंपरा की आदिवासी जड़ों का सम्मान करती है।
उत्सव
- स्नान पूर्णिमा · Jyeshtha (Jun)
- ज्येष्ठ (जून) की पूर्णिमा, जब पुरी की तरह देवता का अनुष्ठानिक स्नान होता है।
- जन्माष्टमी · Bhadrapada (Aug-Sep)
- भाद्रपद (अगस्त-सितंबर) में कृष्ण का जन्मदिन, विशेष पूजा के साथ।
यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।
ମହାନଦୀ କୂଳରେ କଣ୍ଟିଲୋଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନୀଳମାଧବ ଭାବେ ପୂଜିତ। ଜଗନ୍ନାଥ ପରମ୍ପରାରେ ନୀଳମାଧବ ସେହି ଦେବତା ଯାହାଙ୍କୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ତିଆରି ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଶବର ମୁଖିଆ ବିଶ୍ୱାବସୁ ଗୁପ୍ତରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ କଣ୍ଟିଲୋ ସେହି କାହାଣୀ ସହିତ ଯୋଡ଼ା ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
ଦେବତା ଓ ପୂଜା
- ଦେବତା
- ନୀଳମାଧବ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ପରିସରରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ରୂପରେ ଶିବଙ୍କ ସହିତ।
- ପୂଜା ପରମ୍ପରା
- ଜଗନ୍ନାଥ ପରମ୍ପରାର ନୀତି ଅନୁସାରେ ବୈଷ୍ଣବ ପୂଜା।
- ଭୋଗ ଓ ପ୍ରସାଦ
- ମହାପ୍ରସାଦ (ରନ୍ଧା ଭୋଗ), ତୁଳସୀ, ଫୁଲ ଓ ଦୀପ।
- ଭକ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି
- ସମୃଦ୍ଧି, ସୁରକ୍ଷା ଓ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ। ଏହା ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନୁହେଁ।
ଯାତ୍ରା ଯୋଜନା
- ପୋଷାକ ଓ ପ୍ରବେଶ
- ଜୋତା ବାହାରେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ମନ୍ଦିରରେ ଅଣହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଗର୍ଭଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ ନାହିଁ; ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ସୂଚନା ମାନନ୍ତୁ।
- କିପରି ପହଞ୍ଚିବେ
- କଣ୍ଟିଲୋ ନୟାଗଡ଼ଠାରୁ ପ୍ରାୟ 33 କିମି ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରୁ ପ୍ରାୟ 80 କିମି ଦୂର। ନିକଟତମ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ନୟାଗଡ଼ ଟାଉନ; ଭୁବନେଶ୍ୱର ବିମାନବନ୍ଦର ପ୍ରାୟ 85 କିମି ଦୂର।
- ଯିବାର ଉତ୍ତମ ସମୟ
- ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ।
- ଭିଡ଼
- ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଓ ମାଘର ପର୍ବ ଦିନ।
ସମୟ ଋତୁ ଓ ପର୍ବ ଅନୁସାରେ ବଦଳେ, ତେଣୁ ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।
ଇତିହାସDocumented history
କଣ୍ଟିଲୋ ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାରେ ମହାନଦୀ କୂଳରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରୁ ପ୍ରାୟ 80 କିମି ଦୂରରେ ଏକ ଗାଁ, ଯେଉଁଠାରେ ନଦୀ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ରି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବହେ। ନୀଳମାଧବ ମନ୍ଦିର ନଦୀ ଉପରେ ଏକ ପାହାଡ଼ରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରମୁଖ ବୈଷ୍ଣବ ପୀଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାର କୌଣସି ତାରିଖଯୁକ୍ତ ଲେଖା ଜଣା ନାହିଁ।
ମନ୍ଦିରଟି ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଢାଞ୍ଚାରେ ନିର୍ମିତ ଓ ସମାନ ନୀତି ପାଳନ କରେ। ସେହି ପରିସରରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମକ ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ସ୍ଥାପତ୍ୟDocumented history
ମନ୍ଦିରଟି କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀରେ, ପୁରୀ ମନ୍ଦିର ଢାଞ୍ଚାରେ, ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ବକ୍ର ଶିଖର ଓ ସାମନାରେ ମଣ୍ଡପ ସହିତ, ନଦୀକୂଳରୁ ପାହାଚ ଦେଇ ପହଞ୍ଚାଯାଉଥିବା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେହି ପରିସରରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ଅଛି।
ସ୍ଥଳ ପୁରାଣTradition
ଜଗନ୍ନାଥ ପରମ୍ପରାରେ ମାଳବର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନୀଳମାଧବଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ରୂପ ଯାହାଙ୍କୁ ଶବର ମୁଖିଆ ବିଶ୍ୱାବସୁ ଗୁପ୍ତରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୂତ ବିଦ୍ୟାପତି ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଲଳିତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ସେହି ସ୍ଥାନ ଖୋଜି ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଗ୍ରହ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ହୋଇଗଲେ; ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦାରୁ ରୂପରେ ପୁରୀକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଗଢ଼ାଗଲା।
ଐତିହ୍ୟ ଓ କାହାଣୀTradition and folklore
କଣ୍ଟିଲୋର ଲୋକେ କହନ୍ତି ଯେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ଯେଉଁ ଗୁମ୍ଫାରେ ନୀଳମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ତାହା ମନ୍ଦିର ପାଖ ପାହାଡ଼ରେ ଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଏହି କାହାଣୀର ଦାବି କରନ୍ତି।
ଦର୍ଶନInterpretation
ଏକ ବନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତ ନୀଳମାଧବ ଦର୍ଶାନ୍ତି ଯେ ଜଗନ୍ନାଥ ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର।
ଆଜିର ଅର୍ଥInterpretation
2024ରେ ମନ୍ଦିରରେ ଶବର ମୁଖିଆ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଉନ୍ମୋଚିତ ହେଲା, ଯାହା ଜଗନ୍ନାଥ ପରମ୍ପରାର ଆଦିବାସୀ ମୂଳକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଏ।
ଉତ୍ସବ
- ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା · Jyeshtha (Jun)
- ଜ୍ୟେଷ୍ଠ (ଜୁନ) ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଯେତେବେଳେ ପୁରୀ ଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ନୀତିଗତ ସ୍ନାନ ହୁଏ।
- ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ · Bhadrapada (Aug-Sep)
- ଭାଦ୍ରବ (ଅଗଷ୍ଟ-ସେପ୍ଟେମ୍ବର)ରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ, ବିଶେଷ ପୂଜା ସହିତ।
ଏହି ଅନୁବାଦ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଖସଡ଼ା; ଓଡ଼ିଆ ଭାଷୀଙ୍କ ସମୀକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି।
Timeline
- Legendary originfoundedtraditionTradition places the worship of Nilamadhava by the Sabara chief Viswavasu in the hills here.
Nearby temples
- Maa Bhattarika Temple, Barambaabout 20 km · Cuttack
- Maa Charchika Temple, Bankiabout 35 km · Cuttack
- Maa Barunei Temple, Khordhaabout 47 km · Khordha
- Raghunath Temple, Odagaonabout 48 km · Nayagarh
- Maa Ugratara Temple, Bhusandpurabout 53 km · Khordha
- Dhabaleswar Temple, Cuttackabout 62 km · Cuttack
Sources
- Wikipedia: Nilamadhav Templetertiary
This entry is a draft. Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact.
Suggest an edit
Spotted a mistake or know more about this temple? Tell us, with a source if you have one.