An 8th-century temple of the fierce goddess Chamunda, with an unusual barrel-vaulted roof (the khakhara style) like a South Indian gopura. Its dark sanctum and its images of skulls and corpses link it to tantric worship.
HistoryDocumented history
The vaulted roof with three finials gives the temple its local name, 'three-headed temple' (tini mundia). The sanctum is lit only through a lattice window, and the goddess is surrounded by images of jackals, owls and corpses. The outer walls are rich with images of Durga, Shiva and amorous couples.
Sthala PuranaTradition
No separate purana is recorded. The goddess is the Chamunda of the Devi Mahatmya, who slew Chanda and Munda.
Aitihyas and storiesTradition and folklore
The name Vaital, from vetala (a spirit of the cremation ground), reflects the tantric rites that local tradition says were once performed here.
PhilosophyInterpretation
The fierce goddess in a dark sanctum faces the devotee with death itself, to free them from fear of it.
Meaning todayInterpretation
Vaital Deul is a key example of the khakhara form, later used for goddess temples across Odisha.
उग्र देवी चामुंडा का 8वीं सदी का मंदिर, जिसकी असामान्य बेलनाकार छत (खाखरा शैली) दक्षिण भारतीय गोपुरम जैसी है। इसका अँधेरा गर्भगृह और खोपड़ियों व शवों की मूर्तियाँ इसे तांत्रिक उपासना से जोड़ती हैं।
इतिहासDocumented history
तीन कलशों वाली बेलनाकार छत से मंदिर को स्थानीय नाम 'तीन सिरों वाला मंदिर' (तिनि मुंडिआ) मिला। गर्भगृह केवल एक जालीदार खिड़की से प्रकाशित होता है, और देवी सियारों, उल्लुओं और शवों की आकृतियों से घिरी हैं। बाहरी दीवारें दुर्गा, शिव और प्रेमी युगलों की मूर्तियों से समृद्ध हैं।
स्थल पुराणTradition
कोई अलग पुराण दर्ज नहीं है। देवी देवी माहात्म्य की चामुंडा हैं, जिन्होंने चंड और मुंड का वध किया।
ऐतिह्य और कथाएँTradition and folklore
वैताल नाम, वेताल (श्मशान की आत्मा) से, उन तांत्रिक अनुष्ठानों को दर्शाता है जो स्थानीय परंपरा के अनुसार कभी यहाँ होते थे।
दर्शनInterpretation
अँधेरे गर्भगृह में उग्र देवी भक्त को स्वयं मृत्यु के सामने खड़ा करती हैं, ताकि उसे उसके भय से मुक्त करें।
आज का अर्थInterpretation
वैताल देउल खाखरा रूप का प्रमुख उदाहरण है, जो बाद में पूरे ओडिशा में देवी मंदिरों के लिए अपनाया गया।
यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।
ଉଗ୍ର ଦେବୀ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କ 8ମ ଶତାବ୍ଦୀର ମନ୍ଦିର, ଯାହାର ଅସାଧାରଣ ଖାଖରା ଶୈଳୀର ଛାତ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ଗୋପୁରମ ପରି। ଏହାର ଅନ୍ଧାର ଗର୍ଭଗୃହ ଏବଂ ଖପୁରି ଓ ଶବର ମୂର୍ତ୍ତି ଏହାକୁ ତାନ୍ତ୍ରିକ ଉପାସନା ସହ ଯୋଡ଼େ।
ଇତିହାସDocumented history
ତିନୋଟି କଳସ ଥିବା ଛାତ ଯୋଗୁଁ ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାନୀୟ ନାମ 'ତିନି ମୁଣ୍ଡିଆ ଦେଉଳ'। ଗର୍ଭଗୃହ କେବଳ ଏକ ଜାଲି ଝରକା ଦେଇ ଆଲୋକିତ, ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ଚାରିପଟେ ବିଲୁଆ, ପେଚା ଓ ଶବର ଆକୃତି। ବାହାର କାନ୍ଥ ଦୁର୍ଗା, ଶିବ ଓ ପ୍ରେମିକ ଯୁଗଳଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଭରା।
ସ୍ଥଳ ପୁରାଣTradition
ଅଲଗା ପୁରାଣ ଲିପିବଦ୍ଧ ନାହିଁ। ଦେବୀ ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟର ଚାମୁଣ୍ଡା, ଯିଏ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।
ଐତିହ୍ୟ ଓ କାହାଣୀTradition and folklore
ବୈତାଳ ନାମ, ବେତାଳ (ଶ୍ମଶାନର ଆତ୍ମା)ରୁ, ସେହି ତାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ସୂଚାଏ ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏକଦା ଏଠାରେ ହେଉଥିଲା।
ଦର୍ଶନInterpretation
ଅନ୍ଧାର ଗର୍ଭଗୃହରେ ଉଗ୍ର ଦେବୀ ଭକ୍ତକୁ ମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ କରାନ୍ତି, ତାହାର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।
ଆଜିର ଅର୍ଥInterpretation
ବୈତାଳ ଦେଉଳ ଖାଖରା ରୂପର ମୁଖ୍ୟ ଉଦାହରଣ, ଯାହା ପରେ ସାରା ଓଡ଼ିଶାରେ ଦେବୀ ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।
ଏହି ଅନୁବାଦ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଖସଡ଼ା; ଓଡ଼ିଆ ଭାଷୀଙ୍କ ସମୀକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି।
Timeline
- 8th c., by stylefoundedprobableThe temple is built under the Bhaumakara kings.
Videos
No videos have been curated for this temple yet.
Sources
- Wikipedia: Vaital Deultertiary
This entry is a draft. Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact.