A Vijayanagara temple famous for its painted ceilings, a pillar that does not touch the floor, a giant monolithic Nandi and a seven-hooded serpent sheltering a linga. Tradition links the place to the bird Jatayu of the Ramayana.
HistoryDocumented history
The ceiling of the main hall holds some of the largest surviving Vijayanagara murals, showing the epics and the patrons themselves. One pillar of the dance hall hangs just above the floor, and visitors slide a cloth beneath it. The Nandi, carved from one rock, faces the serpent-linga.
Sthala PuranaTradition
Jatayu fell here after Ravana cut his wings while carrying off Sita. Rama found him and said 'le, pakshi' ('rise, bird' in Telugu), giving Lepakshi its name.
Aitihyas and storiesTradition and folklore
Virupanna was accused of spending the treasury on the temple without the king's leave and, rather than be blinded, blinded himself; two dark stains on a wall are shown as the marks of his eyes. The serpent-linga is said to have been carved by sculptors while their mother cooked lunch.
PhilosophyInterpretation
Veerabhadra, born of Shiva's anger at Daksha's insult, represents righteous wrath; the temple pairs that ferocity with delicate art.
Meaning todayInterpretation
Lepakshi's murals and textile-like ceiling patterns inspire designers today, and the hanging pillar makes it a favourite with visitors and engineers.
विजयनगर काल का मंदिर, जो अपनी चित्रित छतों, ज़मीन को न छूने वाले स्तंभ, विशाल एकाश्म नंदी और लिंग पर छाया करते सात फन वाले नाग के लिए प्रसिद्ध है। परंपरा इस स्थान को रामायण के पक्षी जटायु से जोड़ती है।
इतिहासDocumented history
मुख्य मंडप की छत पर विजयनगर के सबसे बड़े बचे भित्तिचित्रों में से कुछ हैं, जिनमें महाकाव्य और स्वयं संरक्षक दिखते हैं। नृत्य-मंडप का एक स्तंभ फ़र्श से ज़रा ऊपर लटका है, और पर्यटक उसके नीचे से कपड़ा निकालते हैं। एक ही चट्टान से तराशे नंदी नाग-लिंग की ओर मुख किए हैं।
स्थल पुराणTradition
सीता को ले जाते रावण ने जटायु के पंख काटे और वे यहाँ गिरे। राम ने उन्हें पाकर कहा 'ले, पक्षी' (तेलुगु में 'उठो, पक्षी'), जिससे लेपाक्षी नाम पड़ा।
ऐतिह्य और कथाएँTradition and folklore
विरुपन्ना पर राजा की अनुमति बिना ख़ज़ाना मंदिर पर ख़र्च करने का आरोप लगा, और अंधा किए जाने के बजाय उसने स्वयं अपनी आँखें फोड़ लीं; दीवार पर दो काले धब्बे उसकी आँखों के निशान बताए जाते हैं। कहा जाता है कि नाग-लिंग शिल्पियों ने तब तराशा जब उनकी माँ दोपहर का खाना बना रही थी।
दर्शनInterpretation
दक्ष के अपमान पर शिव के क्रोध से जन्मे वीरभद्र धर्मसम्मत क्रोध के प्रतीक हैं; मंदिर उस उग्रता को कोमल कला के साथ जोड़ता है।
आज का अर्थInterpretation
लेपाक्षी के भित्तिचित्र और वस्त्र जैसी छत की आकृतियाँ आज के डिज़ाइनरों को प्रेरित करती हैं, और लटकता स्तंभ इसे पर्यटकों और इंजीनियरों का प्रिय बनाता है।
यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।
చిత్రించిన పైకప్పులు, నేలను తాకని వేలాడే స్తంభం, భారీ ఏకశిలా నంది, లింగానికి నీడపట్టే ఏడు పడగల నాగంతో ప్రసిద్ధమైన విజయనగర కాలపు ఆలయం. రామాయణంలోని జటాయువుతో ఈ స్థలాన్ని సంప్రదాయం ముడిపెడుతుంది.
చరిత్రDocumented history
ప్రధాన మండపపు పైకప్పుపై మిగిలిన అతిపెద్ద విజయనగర కుడ్యచిత్రాలు కొన్ని ఉన్నాయి; ఇతిహాసాలు, దాతలు వాటిలో కనిపిస్తారు. నాట్యమండపంలో ఒక స్తంభం నేలకు కొంచెం పైన వేలాడుతుంది; సందర్శకులు దాని కిందుగా బట్ట దూరుస్తారు. ఒకే రాతిలో చెక్కిన నంది నాగలింగం వైపు చూస్తుంది.
స్థల పురాణంTradition
సీతను ఎత్తుకుపోతున్న రావణుడు రెక్కలు నరకగా జటాయువు ఇక్కడ పడ్డాడు. రాముడు అతన్ని చూసి 'లే పక్షి' అన్నాడు; అందుకే లేపాక్షి అనే పేరు.
ఐతిహ్యాలు, కథలుTradition and folklore
రాజు అనుమతి లేకుండా ఖజానా ధనం ఆలయానికి వెచ్చించాడని విరుపణ్ణపై నింద పడగా, కళ్ళు తీయించుకోవడం కన్నా తానే కళ్ళు పెకలించుకున్నాడంటారు; గోడపై రెండు నల్లని మచ్చలను అతని కళ్ళ గుర్తులుగా చూపిస్తారు. తల్లి మధ్యాహ్న భోజనం వండేలోపు శిల్పులు నాగలింగాన్ని చెక్కారని కథ.
తత్త్వంInterpretation
దక్షుని అవమానంపై శివుని కోపం నుంచి పుట్టిన వీరభద్రుడు ధర్మాగ్రహానికి ప్రతీక; ఆలయం ఆ ఉగ్రతను సుకుమార కళతో జతచేస్తుంది.
నేటి అర్థంInterpretation
లేపాక్షి కుడ్యచిత్రాలు, వస్త్ర నమూనాల్లాంటి పైకప్పు డిజైన్లు నేటి డిజైనర్లకు స్ఫూర్తి; వేలాడే స్తంభం సందర్శకులకూ ఇంజనీర్లకూ ఆసక్తికరం.
ఈ అనువాదం ప్రాథమిక ముసాయిదా; తెలుగు భాషీయుల సమీక్ష కోసం ఎదురుచూస్తోంది.
Timeline
- 1530–1540constructedprobableVirupanna and Viranna, governors under Achyuta Deva RayaThe temple and its halls are built and painted.
- Unfinished at the time, by traditionothertraditionThe Kalyana Mandapa is left incomplete; legend says the work stopped when Virupanna was punished for using royal funds.
Videos
No videos have been curated for this temple yet.
Sources
- Wikipedia: Lepakshitertiary
This entry is a draft. Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact.