The water temple of the Pancha Bhoota Sthalams, on Srirangam island near Tiruchirappalli. Its linga sits over an underground spring and is always partly under water. The goddess Akhilandeswari, said to have been calmed by Adi Shankara, is the temple's other great focus.
HistoryDocumented history
The temple covers about 7 ha with five enclosures. The fifth wall, nearly a kilometre round, is said to have been built by Shiva himself working as a labourer, and it is called the Thiruneetran Thiruchuttru. Chola, Pandya, Hoysala and Vijayanagara inscriptions record its patrons. The sanctum is low, and water from a spring rises around the linga, so priests and pilgrims bow low to enter.
Sthala PuranaTradition
Parvati, sent to earth as a penance, made a linga from the water of the Kaveri under a jambu (rose-apple) tree, and Shiva taught her here. That is why at the noon worship a priest dresses as the goddess and worships the linga.
Aitihyas and storiesTradition and folklore
An elephant worshipped the linga with water from the river, and a spider built a web over it to keep off falling leaves. Each thought the other was spoiling the shrine; they fought and both died. Shiva freed the elephant, giving the place its name, Thiru-aanai-kaa, 'the sacred elephant grove'. The spider was reborn as King Kochenga, who built temples with sanctum doors too small for any elephant. Adi Shankara is said to have calmed the fierce Akhilandeswari by giving her a pair of Sri Chakra earrings.
PhilosophyInterpretation
Water takes the shape of whatever holds it. The linga under water, and the goddess who worships as a disciple, both speak of humility as the way to the divine.
Meaning todayInterpretation
Next to the great Ranganatha temple, Jambukeswarar shows Shaiva and Vaishnava worship side by side on one river island. Its spring-fed sanctum is a reminder of the Kaveri's central place in Tamil life.
तिरुचिरापल्ली के पास श्रीरंगम द्वीप पर स्थित पंचभूत स्थलों में जल तत्व का मंदिर। इसका लिंग एक भूमिगत झरने पर स्थित है और सदा आंशिक रूप से जल में डूबा रहता है। देवी अखिलाण्डेश्वरी, जिन्हें आदि शंकर ने शांत किया था, मंदिर का दूसरा प्रमुख केंद्र हैं।
इतिहासDocumented history
मंदिर लगभग 7 हेक्टेयर में पाँच प्राकारों के साथ फैला है। लगभग एक किलोमीटर लंबी पाँचवीं दीवार के बारे में कहा जाता है कि स्वयं शिव ने मज़दूर बनकर इसे बनाया, इसलिए इसे तिरुनीत्रान तिरुच्चुत्रु कहते हैं। चोल, पांड्य, होयसल और विजयनगर के शिलालेख इसके संरक्षकों का उल्लेख करते हैं। गर्भगृह नीचा है और लिंग के चारों ओर झरने का जल उठता है, इसलिए पुजारी और भक्त झुककर प्रवेश करते हैं।
स्थल पुराणTradition
तपस्या के लिए धरती पर भेजी गई पार्वती ने जम्बू (जामुन) के पेड़ के नीचे कावेरी के जल से लिंग बनाया, और शिव ने यहाँ उन्हें उपदेश दिया। इसीलिए मध्याह्न पूजा में पुजारी देवी का वेश धारण कर लिंग की पूजा करते हैं।
ऐतिह्य और कथाएँTradition and folklore
एक हाथी नदी के जल से लिंग की पूजा करता था, और एक मकड़ी पत्ते गिरने से रोकने के लिए उस पर जाला बुनती थी। दोनों एक-दूसरे को पूजा बिगाड़ने वाला समझकर लड़े और मर गए। शिव ने हाथी को मुक्ति दी, जिससे इस स्थान का नाम 'तिरु-आनै-का', पवित्र हाथी-वन, पड़ा। मकड़ी राजा कोच्चेंगट चोल बनकर जन्मी, जिसने ऐसे मंदिर बनवाए जिनके गर्भगृह के द्वार में कोई हाथी न घुस सके। कहा जाता है कि आदि शंकर ने उग्र अखिलाण्डेश्वरी को श्रीचक्र के कुंडल पहनाकर शांत किया।
दर्शनInterpretation
जल उसी पात्र का आकार ले लेता है जिसमें रखा जाए। जल में डूबा लिंग और शिष्या बनकर पूजा करती देवी, दोनों विनम्रता को ईश्वर तक पहुँचने का मार्ग बताते हैं।
आज का अर्थInterpretation
विशाल रंगनाथ मंदिर के पास, एक ही नदी-द्वीप पर, जम्बुकेश्वर शैव और वैष्णव उपासना को साथ-साथ दिखाता है। झरने से भरा गर्भगृह तमिल जीवन में कावेरी के केंद्रीय स्थान की याद दिलाता है।
यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।
திருச்சிராப்பள்ளி அருகே ஸ்ரீரங்கம் தீவில் உள்ள பஞ்சபூதத் தலங்களில் நீருக்குரிய கோவில். இதன் லிங்கம் நிலத்தடி ஊற்றின் மேல் அமர்ந்து எப்போதும் ஓரளவு நீரில் மூழ்கியிருக்கிறது. ஆதி சங்கரர் சாந்தப்படுத்தியதாகக் கூறப்படும் அகிலாண்டேஸ்வரி அம்மன் இக்கோவிலின் மற்றொரு பெரும் மையம்.
வரலாறுDocumented history
கோவில் சுமார் 7 ஹெக்டேரில் ஐந்து பிராகாரங்களுடன் அமைந்துள்ளது. ஏறக்குறைய ஒரு கிலோமீட்டர் சுற்றளவுள்ள ஐந்தாம் மதிலைச் சிவனே கூலியாளாக வந்து கட்டியதாகக் கூறப்படுகிறது; அதனால் அது திருநீற்றான் திருச்சுற்று எனப்படுகிறது. சோழ, பாண்டிய, ஹொய்சள, விஜயநகரக் கல்வெட்டுகள் இதன் புரவலர்களைப் பதிவு செய்கின்றன. கருவறை தாழ்வானது; லிங்கத்தைச் சுற்றி ஊற்றுநீர் எழுகிறது; எனவே அர்ச்சகரும் பக்தரும் குனிந்தே நுழைகின்றனர்.
தல புராணம்Tradition
தவம் செய்யப் பூமிக்கு அனுப்பப்பட்ட பார்வதி, காவிரி நீரால் ஜம்பு (நாவல்) மரத்தின் அடியில் லிங்கம் அமைத்தாள்; சிவன் இங்கு அவளுக்கு உபதேசம் செய்தார். அதனால்தான் உச்சிக்கால பூஜையில் அர்ச்சகர் அம்மனைப் போல் உடையணிந்து லிங்கத்தை வழிபடுகிறார்.
ஐதீகங்களும் கதைகளும்Tradition and folklore
ஒரு யானை ஆற்றுநீரால் லிங்கத்தை வழிபட்டது; ஒரு சிலந்தி இலைகள் விழாமல் இருக்க லிங்கத்தின் மேல் வலை பின்னியது. ஒன்றை ஒன்று சன்னதியைக் கெடுப்பதாக எண்ணி இரண்டும் போரிட்டு இறந்தன. சிவன் யானைக்கு முக்தி அளித்தார்; அதனால் இவ்விடம் 'திரு-ஆனை-கா' எனப் பெயர் பெற்றது. சிலந்தி கோச்செங்கட் சோழனாகப் பிறந்து, யானை நுழைய முடியாத சிறிய கருவறை வாயில்களுடன் மாடக்கோவில்கள் கட்டினான். கடுமையான அகிலாண்டேஸ்வரியை ஆதி சங்கரர் ஸ்ரீசக்கரத் தாடங்கங்களை அணிவித்துச் சாந்தப்படுத்தியதாகக் கூறப்படுகிறது.
தத்துவம்Interpretation
நீர் தன்னைத் தாங்கும் கலத்தின் வடிவைப் பெறுகிறது. நீருக்குள் உள்ள லிங்கமும், சீடராக வழிபடும் அம்மனும், பணிவே இறைவனை அடையும் வழி என்பதைச் சொல்கின்றன.
இன்றைய பொருள்Interpretation
பெரிய ரங்கநாதர் கோவிலுக்கு அருகே, ஒரே ஆற்றுத் தீவில் சைவமும் வைணவமும் அருகருகே இருப்பதை ஜம்புகேஸ்வரர் காட்டுகிறது. ஊற்றுநீர் நிறைந்த கருவறை தமிழர் வாழ்வில் காவிரியின் மைய இடத்தை நினைவூட்டுகிறது.
இந்த மொழிபெயர்ப்பு ஒரு முதல் வரைவு; தமிழ் அறிந்தவரின் சரிபார்ப்புக்குக் காத்திருக்கிறது.
Timeline
- Early Chola (traditional)foundedtraditionKochenga CholaTradition says the first temple was built by the early Chola king Kochenga, who in a past life was the spider of the temple legend.
- 10th-12th c.constructedprobableCholasChola inscriptions record the building of the present stone temple and its endowments.
Videos
No videos have been curated for this temple yet.
Sources
- Tevaram, Appar, Sambandar, Sundarardevotional
- Periya Puranam, Sekkizhardevotional
- Wikipedia: Jambukeswarar Temple, Thiruvanaikavaltertiary
This entry is a draft. Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact.