A group of Jain temples on Mount Girnar, where Neminatha, the 22nd Tirthankara, is believed to have renounced the world and attained liberation. The same mountain holds Hindu shrines to Amba and Dattatreya, and an edict of Ashoka stands at its foot.
HistoryDocumented history
Girnar is an old volcanic massif and one of the oldest sacred mountains of Gujarat. The Jain temples stand on a ledge below the summit, about 4,000 steps up. The Neminatha temple is the largest, with a courtyard of small shrines; the Vastupala temples nearby have three sanctums.
Sthala PuranaTradition
Neminatha, a prince of the Yadavas and cousin of Krishna, was to marry Rajimati. Seeing animals penned up for the wedding feast, he set them free, gave up the marriage, and went to Girnar to meditate. Rajimati followed him and became a nun.
Aitihyas and storiesTradition and folklore
The higher peaks hold Hindu shrines: the Amba temple, where newly married couples come, and the summit of Dattatreya, whose footprints are worshipped. The Girnar parikrama around the mountain draws lakhs at Kartik.
PhilosophyInterpretation
Neminatha's compassion for the animals of his own wedding feast is a lesson in ahimsa, the heart of Jain ethics.
Meaning todayInterpretation
The ropeway opened in 2020 has made the summit reachable in minutes, changing the old pilgrimage and raising debate about the mountain's ecology.
गिरनार पर्वत पर जैन मंदिरों का समूह, जहाँ माना जाता है कि 22वें तीर्थंकर नेमिनाथ ने संसार त्यागा और मोक्ष पाया। इसी पर्वत पर अंबा और दत्तात्रेय के हिंदू मंदिर हैं, और इसकी तलहटी में अशोक का शिलालेख है।
इतिहासDocumented history
गिरनार एक पुराना ज्वालामुखी पर्वत समूह है और गुजरात के सबसे पुराने पवित्र पर्वतों में से है। जैन मंदिर शिखर के नीचे एक समतल भाग पर हैं, लगभग 4,000 सीढ़ियाँ ऊपर। नेमिनाथ मंदिर सबसे बड़ा है, छोटे मंदिरों से घिरे प्रांगण के साथ; पास के वस्तुपाल मंदिरों में तीन गर्भगृह हैं।
स्थल पुराणTradition
यादव राजकुमार और कृष्ण के चचेरे भाई नेमिनाथ का विवाह राजीमती से होना था। विवाह भोज के लिए बाड़े में बंद पशुओं को देखकर उन्होंने उन्हें मुक्त किया, विवाह त्यागा और ध्यान के लिए गिरनार चले गए। राजीमती उनके पीछे आईं और साध्वी बन गईं।
ऐतिह्य और कथाएँTradition and folklore
ऊँची चोटियों पर हिंदू मंदिर हैं: अंबा मंदिर, जहाँ नवविवाहित जोड़े आते हैं, और दत्तात्रेय का शिखर, जहाँ उनके चरणचिह्न पूजे जाते हैं। कार्तिक में पर्वत की गिरनार परिक्रमा लाखों लोगों को खींचती है।
दर्शनInterpretation
अपने ही विवाह भोज के पशुओं के प्रति नेमिनाथ की करुणा अहिंसा का पाठ है, जो जैन नैतिकता का हृदय है।
आज का अर्थInterpretation
2020 में खुले रोपवे ने शिखर तक कुछ ही मिनटों में पहुँचना संभव बनाया, जिससे पुरानी तीर्थयात्रा बदली और पर्वत की पारिस्थितिकी पर बहस उठी।
यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।
ગિરનાર પર્વત પર જૈન દેરાસરોનો સમૂહ, જ્યાં 22મા તીર્થંકર નેમિનાથે સંસાર ત્યાગ્યો અને મોક્ષ પામ્યા એમ મનાય છે. આ જ પર્વત પર અંબાજી અને દત્તાત્રેયનાં હિંદુ સ્થાનકો છે, અને તળેટીમાં અશોકનો શિલાલેખ છે.
ઇતિહાસDocumented history
ગિરનાર જૂનો જ્વાળામુખી પર્વતસમૂહ છે અને ગુજરાતના સૌથી પ્રાચીન પવિત્ર પર્વતોમાંનો એક છે. જૈન દેરાસરો શિખરની નીચે એક સપાટ ભાગ પર છે, લગભગ 4,000 પગથિયાં ઉપર. નેમિનાથ દેરાસર સૌથી મોટું છે, નાની દેરીઓવાળા ચોક સાથે; નજીકનાં વસ્તુપાળનાં દેરાસરોમાં ત્રણ ગર્ભગૃહ છે.
સ્થળ પુરાણTradition
યાદવ રાજકુમાર અને કૃષ્ણના પિતરાઈ નેમિનાથનાં લગ્ન રાજુલ (રાજીમતી) સાથે થવાનાં હતાં. લગ્નના જમણ માટે વાડામાં પૂરેલાં પશુઓ જોઈ તેમણે તેમને મુક્ત કર્યાં, લગ્ન ત્યજ્યાં અને ધ્યાન માટે ગિરનાર ગયા. રાજુલ તેમની પાછળ આવ્યાં અને સાધ્વી બન્યાં.
ઐતિહ્ય અને કથાઓTradition and folklore
ઊંચાં શિખરો પર હિંદુ સ્થાનકો છે: અંબાજી મંદિર, જ્યાં નવદંપતી આવે છે, અને દત્તાત્રેયનું શિખર, જ્યાં તેમનાં પગલાં પૂજાય છે. કારતકમાં ગિરનારની લીલી પરિક્રમા લાખો લોકોને ખેંચે છે.
તત્ત્વજ્ઞાનInterpretation
પોતાના જ લગ્નના જમણનાં પશુઓ પ્રત્યે નેમિનાથની કરુણા અહિંસાનો પાઠ છે, જે જૈન નીતિનું હૃદય છે.
આજનો અર્થInterpretation
2020માં શરૂ થયેલા રોપવેથી શિખરે થોડી મિનિટોમાં પહોંચાય છે, જેથી જૂની યાત્રા બદલાઈ અને પર્વતના પર્યાવરણ વિશે ચર્ચા ઊભી થઈ.
આ અનુવાદ પ્રાથમિક મુસદ્દો છે અને ગુજરાતી ભાષીની સમીક્ષાની રાહ જુએ છે.
Timeline
- Legendary originfoundedtraditionNeminatha, cousin of Krishna, renounces his wedding on seeing animals kept for the feast, and attains liberation on Girnar.
- 3rd c. BCEotherdocumentedAshoka's rock edicts are carved at the foot of the hill.
- 1128–1129renovatedprobableSajjanaSajjana, governor of Saurashtra under Siddharaja Jayasimha, rebuilds the Neminatha temple in stone.
- 2020otherdocumentedA ropeway to the Amba temple, among the longest temple ropeways in Asia, opens.
Videos
No videos have been curated for this temple yet.
Sources
- Wikipedia: Girnartertiary
This entry is a draft. Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact.