The temple of Krishna as king of Dwarka, on the western shore of Gujarat. It is one of the four Char Dham and one of the seven sacred cities, and its tall spire flies a flag that is changed several times a day.
HistoryDocumented history
Dwarka is the city Krishna is said to have founded after leaving Mathura, and the Alvars sang of it as Thiruthuvarai. The Jagat Mandir rises five storeys above the Gomti creek, carried on carved pillars, with a spire some 50 metres high. The older temple was damaged in the 1473 campaign of Mahmud Begada of Gujarat, and the present building is largely of the 15th and 16th centuries. Adi Shankara is said to have founded the Dwarka Sharada Peetha, which stands within the temple precinct. From the 1980s, marine archaeologists led by S. R. Rao surveyed submerged structures off the coast that have been linked with the ancient city.
Sthala PuranaTradition
When Mathura was besieged again and again by Jarasandha, Krishna moved the Yadavas to the sea and had Vishwakarma build Dwarka on land given by the ocean. After Krishna left the world the sea took the city back.
Aitihyas and storiesTradition and folklore
The image is said to be the one Meera Bai worshipped; tradition says she merged into it at Dwarka. Another story tells of the devotee Bodana, for whom the god left Dwarka for Dakor.
PhilosophyInterpretation
Krishna as king shows the god who rules and gives counsel in the world, the same Krishna who spoke the Gita, not only the cowherd of Braj.
Meaning todayInterpretation
Dwarka draws pilgrims on the Char Dham circuit and great crowds at Janmashtami. The flag on the spire, offered by devotees, is changed several times every day.
गुजरात के पश्चिमी तट पर द्वारका के राजा के रूप में कृष्ण का मंदिर। यह चार धाम में से एक और सात पवित्र नगरियों में से एक है, और इसके ऊँचे शिखर पर ध्वजा दिन में कई बार बदली जाती है।
इतिहासDocumented history
द्वारका वह नगरी है जिसे कृष्ण ने मथुरा छोड़ने के बाद बसाया बताया जाता है, और आळ्वारों ने इसे तिरुत्तुवरै कहकर गाया। जगत मंदिर गोमती खाड़ी के ऊपर नक्काशीदार स्तंभों पर पाँच मंज़िल ऊँचा है, और इसका शिखर लगभग 50 मीटर ऊँचा है। 1473 में गुजरात के महमूद बेगड़ा के अभियान में पुराने मंदिर को क्षति पहुँची, और वर्तमान भवन अधिकतर 15वीं-16वीं शताब्दी का है। कहा जाता है कि आदि शंकर ने मंदिर परिसर में स्थित द्वारका शारदा पीठ की स्थापना की। 1980 के दशक से एस. आर. राव के नेतृत्व में समुद्री पुरातत्त्वविदों ने तट के पास डूबी संरचनाओं का सर्वेक्षण किया, जिन्हें प्राचीन नगरी से जोड़ा जाता है।
स्थल पुराणTradition
जब जरासंध ने मथुरा को बार-बार घेरा, तो कृष्ण यादवों को समुद्र तट पर ले गए और समुद्र की दी भूमि पर विश्वकर्मा से द्वारका बनवाई। कृष्ण के देहत्याग के बाद समुद्र ने नगरी वापस ले ली।
ऐतिह्य और कथाएँTradition and folklore
कहा जाता है कि यह वही प्रतिमा है जिसकी मीराबाई पूजा करती थीं; परंपरा कहती है कि वे द्वारका में उसी में समा गईं। एक और कथा भक्त बोडाणा की है, जिनके लिए भगवान द्वारका छोड़कर डाकोर चले गए।
दर्शनInterpretation
राजा कृष्ण ऐसे भगवान को दिखाते हैं जो संसार में शासन करते और परामर्श देते हैं, वही कृष्ण जिन्होंने गीता कही, केवल ब्रज के ग्वाले नहीं।
आज का अर्थInterpretation
द्वारका चार धाम यात्रियों को और जन्माष्टमी पर भारी भीड़ को आकर्षित करती है। भक्तों द्वारा चढ़ाई जाने वाली शिखर की ध्वजा हर दिन कई बार बदली जाती है।
यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।
ગુજરાતના પશ્ચિમ કિનારે દ્વારકાના રાજા તરીકે કૃષ્ણનું મંદિર. તે ચાર ધામમાંનું એક અને સાત પવિત્ર નગરીઓમાંની એક છે, અને તેના ઊંચા શિખર પર ધજા દિવસમાં ઘણી વાર બદલાય છે.
ઇતિહાસDocumented history
દ્વારકા એ નગરી છે જે કૃષ્ણએ મથુરા છોડ્યા પછી વસાવી હોવાનું કહેવાય છે, અને આળ્વારોએ તેને તિરુત્તુવરૈ તરીકે ગાઈ. જગત મંદિર ગોમતી ખાડી ઉપર કોતરણીવાળા સ્તંભો પર પાંચ માળ ઊંચું છે, અને તેનું શિખર લગભગ 50 મીટર ઊંચું છે. 1473માં ગુજરાતના મહમૂદ બેગડાની ચડાઈમાં જૂના મંદિરને નુકસાન થયું, અને હાલની ઇમારત મોટાભાગે 15મી-16મી સદીની છે. આદિ શંકરે મંદિર પરિસરમાં આવેલું દ્વારકા શારદા પીઠ સ્થાપ્યું હોવાનું કહેવાય છે. 1980ના દાયકાથી એસ. આર. રાવના નેતૃત્વમાં દરિયાઈ પુરાતત્ત્વવિદોએ કિનારા પાસે ડૂબેલાં બાંધકામોનું સર્વેક્ષણ કર્યું, જેને પ્રાચીન નગરી સાથે જોડવામાં આવે છે.
સ્થળ પુરાણTradition
જરાસંધે મથુરાને વારંવાર ઘેર્યું ત્યારે કૃષ્ણ યાદવોને સમુદ્ર કિનારે લઈ ગયા અને સમુદ્રે આપેલી ભૂમિ પર વિશ્વકર્મા પાસે દ્વારકા બંધાવી. કૃષ્ણના દેહત્યાગ પછી સમુદ્રે નગરી પાછી લઈ લીધી.
ઐતિહ્ય અને કથાઓTradition and folklore
કહેવાય છે કે આ મૂર્તિ એ જ છે જેની મીરાંબાઈ પૂજા કરતાં; પરંપરા કહે છે કે તેઓ દ્વારકામાં તેમાં સમાઈ ગયાં. બીજી કથા ભક્ત બોડાણાની છે, જેના માટે ભગવાન દ્વારકા છોડીને ડાકોર ગયા.
તત્ત્વજ્ઞાનInterpretation
રાજા કૃષ્ણ એવા ભગવાન દર્શાવે છે જે જગતમાં શાસન કરે છે અને સલાહ આપે છે, એ જ કૃષ્ણ જેમણે ગીતા કહી, માત્ર વ્રજના ગોવાળ નહીં.
આજનો અર્થInterpretation
દ્વારકા ચાર ધામ યાત્રીઓને અને જન્માષ્ટમીએ વિશાળ ભીડને આકર્ષે છે. ભક્તો દ્વારા અર્પણ થતી શિખર પરની ધજા દરરોજ ઘણી વાર બદલાય છે.
આ અનુવાદ પ્રાથમિક મુસદ્દો છે અને ગુજરાતી ભાષીની સમીક્ષાની રાહ જુએ છે.
Timeline
- By the 9th c.foundeddocumentedSung by Periyalvar, Andal, Nammalvar and other Alvars in the Nalayira Divya Prabandham, which shows the shrine was established by then.
- 8th c.othertraditionAdi ShankaraShankara is said to found the Dwarka Sharada Peetha.
- 1473damageddocumentedMahmud BegadaThe Gujarat sultan's campaign damages the temple.1473
- 15th-16th c.rebuiltprobableThe present five-storeyed Jagat Mandir takes shape.
- 1980sdiscoverydocumentedS. R. RaoMarine archaeologists survey submerged structures off Dwarka.
Videos
No videos have been curated for this temple yet.
Sources
- Nalayira Divya Prabandham, The Alvarsdevotional
This entry is a draft. Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact.