A great Shiva temple of the Godavari delta, one of the five Pancharamas, where the goddess Manikyamba is worshipped as one of the 18 Maha Shakti Peethas. Tradition places Daksha's fateful sacrifice here, the event that began the story of the Shakti Peethas.
HistoryDocumented history
Draksharamam's temple, with Telugu inscriptions, was built under the Eastern Chalukyas in the 9th-10th centuries and blends Chalukya and Chola styles. It is one of the Pancharama Kshetras and one of the three Trilinga sites that gave Andhra the name Trilinga Desa. The poet Mallikarjuna Panditaradhya was born here.
Sthala PuranaTradition
When Sati gave up her life at her father Daksha's sacrifice, Shiva wandered the worlds carrying her body in grief, and Vishnu's discus cut it into pieces. Wherever a part fell, a Shakti Peetha arose. This is said to be the very place where Daksha held the sacrifice, hence the name Daksha-arama, and Sati's left cheek is said to have fallen here. The linga is one of five pieces of the linga swallowed by the demon Tarakasura, shattered by Kumara's spear, which fell at the five Pancharamas.
Aitihyas and storiesTradition and folklore
In a popular version recorded by the poet Srinatha, Manikyamba was a courtesan's daughter who resolved to marry only Bhimeswara and was accepted by him after great penance. The Saptarishis are said to have installed eight lingas around the town to temper the main linga's power.
PhilosophyInterpretation
The place of Daksha's insult becomes the place of reconciliation, where Shiva and Shakti are worshipped together. Pride that excludes the divine is answered by a temple that welcomes all.
Meaning todayInterpretation
The Pancharama circuit is a popular pilgrimage in Andhra, especially in Kartika. Draksharamam's inscriptions are a key source for the history of the Telugu language.
गोदावरी डेल्टा का एक महान शिव मंदिर, पाँच पंचारामों में से एक, जहाँ देवी माणिक्यांबा की 18 महाशक्तिपीठों में से एक के रूप में पूजा होती है। परंपरा दक्ष के उस यज्ञ को यहीं मानती है, जिससे शक्तिपीठों की कथा शुरू हुई।
इतिहासDocumented history
तेलुगु अभिलेखों वाला द्राक्षाराम मंदिर 9वीं-10वीं शताब्दी में पूर्वी चालुक्यों के समय बना और इसमें चालुक्य और चोल शैलियों का मेल है। यह पंचाराम क्षेत्रों में से एक है और उन तीन त्रिलिंग स्थलों में से एक है जिनसे आंध्र को त्रिलिंग देश नाम मिला। कवि मल्लिकार्जुन पंडिताराध्य का जन्म यहीं हुआ।
स्थल पुराणTradition
जब सती ने अपने पिता दक्ष के यज्ञ में प्राण त्याग दिए, तब शिव शोक में उनका शरीर लेकर लोकों में भटकते रहे, और विष्णु के सुदर्शन चक्र ने उसे खंडों में काट दिया। जहाँ-जहाँ कोई अंग गिरा, वहाँ शक्तिपीठ बना। कहा जाता है कि यही वह स्थान है जहाँ दक्ष ने यज्ञ किया था, इसलिए नाम दक्ष-आराम पड़ा, और यहाँ सती का बायाँ गाल गिरा। यहाँ का लिंग उस लिंग के पाँच टुकड़ों में से एक है जिसे तारकासुर ने निगल लिया था और जिसे कुमार के भाले ने तोड़ा; ये टुकड़े पाँच पंचारामों में गिरे।
ऐतिह्य और कथाएँTradition and folklore
कवि श्रीनाथ द्वारा दर्ज एक लोकप्रिय कथा में माणिक्यांबा एक गणिका की पुत्री थीं, जिन्होंने केवल भीमेश्वर से विवाह का संकल्प लिया और कठोर तप के बाद शिव ने उन्हें स्वीकार किया। कहा जाता है कि सप्तर्षियों ने मुख्य लिंग की शक्ति को शांत करने के लिए नगर के चारों ओर आठ लिंग स्थापित किए।
दर्शनInterpretation
दक्ष के अपमान का स्थान मेल-मिलाप का स्थान बन जाता है, जहाँ शिव और शक्ति साथ पूजे जाते हैं। ईश्वर को बाहर रखने वाले अहंकार का उत्तर एक ऐसा मंदिर है जो सबका स्वागत करता है।
आज का अर्थInterpretation
पंचाराम परिक्रमा आंध्र में, ख़ासकर कार्तिक मास में, लोकप्रिय तीर्थ है। द्राक्षाराम के अभिलेख तेलुगु भाषा के इतिहास का प्रमुख स्रोत हैं।
यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।
గోదావరి డెల్టాలోని గొప్ప శివాలయం, పంచారామాలలో ఒకటి; ఇక్కడ మాణిక్యాంబ అమ్మవారు 18 మహాశక్తిపీఠాలలో ఒకరిగా పూజలందుకుంటారు. శక్తిపీఠాల కథకు నాంది అయిన దక్షయజ్ఞం ఇక్కడే జరిగిందని సంప్రదాయం.
చరిత్రDocumented history
తెలుగు శాసనాలు గల ద్రాక్షారామ ఆలయం 9-10 శతాబ్దాలలో తూర్పు చాళుక్యుల కాలంలో నిర్మితమై, చాళుక్య-చోళ శైలుల మేళవింపుగా ఉంటుంది. ఇది పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటి; ఆంధ్రకు త్రిలింగదేశం అన్న పేరు తెచ్చిన మూడు త్రిలింగ క్షేత్రాలలో ఒకటి. కవి మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ఇక్కడే జన్మించాడు.
స్థల పురాణంTradition
తండ్రి దక్షుని యజ్ఞంలో సతీదేవి ప్రాణత్యాగం చేసినప్పుడు, శివుడు దుఃఖంతో ఆమె దేహాన్ని మోస్తూ లోకాలన్నీ తిరిగాడు; విష్ణువు సుదర్శన చక్రం దాన్ని ఖండాలుగా చేసింది. ఒక్కో భాగం పడిన చోట ఒక శక్తిపీఠం వెలసింది. దక్షుడు యజ్ఞం చేసిన స్థలం ఇదేనని, అందుకే దక్ష-ఆరామం అని పేరు వచ్చిందని, సతీదేవి ఎడమ చెంప ఇక్కడ పడిందని నమ్మకం. తారకాసురుడు మింగిన లింగాన్ని కుమారస్వామి శక్తి ఆయుధం ఛేదించగా ఐదు ముక్కలై పంచారామాలలో పడ్డాయి; ఇక్కడి లింగం వాటిలో ఒకటి.
ఐతిహ్యాలు, కథలుTradition and folklore
శ్రీనాథుడు నమోదు చేసిన ఒక ప్రసిద్ధ కథలో మాణిక్యాంబ ఒక వేశ్య కుమార్తె; భీమేశ్వరుణ్ణి తప్ప మరెవరినీ వివాహమాడనని సంకల్పించి, కఠోర తపస్సు తర్వాత శివుని అంగీకారం పొందింది. ప్రధాన లింగపు తేజస్సును తగ్గించడానికి సప్తర్షులు పట్టణం చుట్టూ ఎనిమిది లింగాలను ప్రతిష్ఠించారని ప్రతీతి.
తత్త్వంInterpretation
దక్షుని అవమానం జరిగిన స్థలమే సమన్వయ స్థలమైంది; ఇక్కడ శివశక్తులు కలిసి పూజలందుకుంటారు. దైవాన్ని బహిష్కరించే అహంకారానికి సమాధానం అందరినీ ఆహ్వానించే ఆలయం.
నేటి అర్థంInterpretation
పంచారామ యాత్ర ఆంధ్రలో, ముఖ్యంగా కార్తీక మాసంలో, ప్రసిద్ధం. ద్రాక్షారామ శాసనాలు తెలుగు భాషా చరిత్రకు ముఖ్య ఆధారం.
ఈ అనువాదం ప్రాథమిక ముసాయిదా; తెలుగు భాషీయుల సమీక్ష కోసం ఎదురుచూస్తోంది.
Timeline
- 9th-10th c.constructeddocumentedEastern Chalukya king BhimaInscriptions credit the temple to the Eastern Chalukya king Bhima.
Videos
No videos have been curated for this temple yet.
Sources
- Tantra Chudamani (Pithanirnaya list of Shakti Peethas)devotional
- Wikipedia: Daksharamamtertiary
This entry is a draft. Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact.