A carved stone Shiva temple of the Yadava period at Changdev, where the Tapi and Purna rivers meet. The village is named after the yogi Changdev, who is remembered for his meeting with the poet-saint Dnyaneshwar.
HistoryDocumented history
The temple is built of stone without mortar, with fine carving on its outer walls. The river meeting nearby is a sacred bathing place. Muktainagar, the taluka town, is named after Dnyaneshwar's sister Muktabai, whose shrine is close by.
Sthala PuranaTradition
No ancient purana is recorded.
Aitihyas and storiesTradition and folklore
The proud yogi Changdev is said to have ridden to meet Dnyaneshwar on a tiger, using a snake as a whip, and found the young saint and his siblings riding a wall that moved at their will. Humbled, he became the disciple of Muktabai.
PhilosophyInterpretation
Changdev's story warns that power without humility is no wisdom.
Meaning todayInterpretation
The temple is visited on the Varkari circuit linked to Dnyaneshwar and Muktabai.
चांगदेव में यादव काल का नक्काशीदार पत्थर का शिव मंदिर, जहाँ तापी और पूर्णा नदियाँ मिलती हैं। गाँव का नाम योगी चांगदेव पर है, जो कवि-संत ज्ञानेश्वर से अपनी भेंट के लिए याद किए जाते हैं।
इतिहासDocumented history
मंदिर बिना गारे के पत्थर से बना है, और बाहरी दीवारों पर बारीक नक्काशी है। पास का नदी-संगम पवित्र स्नान स्थल है। तालुका नगर मुक्ताईनगर का नाम ज्ञानेश्वर की बहन मुक्ताबाई पर है, जिनका मंदिर पास ही है।
स्थल पुराणTradition
पुराण में कोई प्राचीन कथा दर्ज नहीं है।
ऐतिह्य और कथाएँTradition and folklore
कहा जाता है कि अभिमानी योगी चांगदेव बाघ पर सवार होकर, साँप को चाबुक बनाकर ज्ञानेश्वर से मिलने आए, और उन्होंने युवा संत और उनके भाई-बहनों को अपनी इच्छा से चलती दीवार पर बैठे पाया। विनम्र होकर वे मुक्ताबाई के शिष्य बने।
दर्शनInterpretation
चांगदेव की कथा चेताती है कि विनम्रता के बिना शक्ति ज्ञान नहीं है।
आज का अर्थInterpretation
यह मंदिर ज्ञानेश्वर और मुक्ताबाई से जुड़े वारकरी परिपथ पर देखा जाता है।
यह अनुवाद एक प्रारंभिक मसौदा है और मूल भाषी द्वारा समीक्षा की प्रतीक्षा में है।
चांगदेव येथे तापी आणि पूर्णा नद्यांच्या संगमावर असलेले यादवकालीन कोरीव दगडी शिवमंदिर. गावाचे नाव योगी चांगदेवांवरून आहे, जे संत ज्ञानेश्वरांच्या भेटीसाठी स्मरणात आहेत.
इतिहासDocumented history
मंदिर चुन्याशिवाय दगडात बांधलेले असून बाह्य भिंतींवर बारीक कोरीव काम आहे. जवळचा नदीसंगम पवित्र स्नानस्थान आहे. तालुक्याचे गाव मुक्ताईनगर हे ज्ञानेश्वरांची बहीण मुक्ताबाई यांच्या नावाने आहे, आणि त्यांचे मंदिर जवळच आहे.
स्थळ पुराणTradition
कोणतेही प्राचीन पुराण नोंदलेले नाही.
ऐतिह्य आणि कथाTradition and folklore
गर्विष्ठ योगी चांगदेव वाघावर बसून, सापाचा चाबूक करून ज्ञानेश्वरांना भेटायला आले, आणि त्यांनी तरुण संत व त्यांच्या भावंडांना इच्छेनुसार चालणाऱ्या भिंतीवर बसलेले पाहिले. नम्र होऊन ते मुक्ताबाईंचे शिष्य झाले, असे सांगितले जाते.
तत्त्वज्ञानInterpretation
चांगदेवांची कथा सांगते की नम्रतेविना शक्ती म्हणजे ज्ञान नव्हे.
आजचा अर्थInterpretation
ज्ञानेश्वर आणि मुक्ताबाई यांच्याशी जोडलेल्या वारकरी परिक्रमेत हे मंदिर पाहिले जाते.
हा अनुवाद प्राथमिक मसुदा असून मराठी भाषकाच्या तपासणीच्या प्रतीक्षेत आहे.
Videos
No videos have been curated for this temple yet.
Sources
- Photo: Dr. Raju Kasambe, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
This entry is a draft. Traditional stories are presented as tradition, not as historical fact.
Suggest an edit
Spotted a mistake or know more about this temple? Tell us, with a source if you have one.